Afgunst, door links opgepoetst tot deugd

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Als een verlosser heeft links de Franse econoom Thomas Piketty onthaald. Aan Karl Marx kleefden wat al te opzichtig de bloedplassen van alle communistische regimes, maar Piketty stak in zijn laatste boek de oude boodschap dat de rijken steeds rijker en de armen steeds armer worden - met een middenklasse die daartussen wordt geplet - in een 21e-eeuws jasje. De Spekmannen overal ter wereld verheugen zich al op een nieuw 'feest' der nivellering.

In Nederland heeft Piketty deze week hulp gekregen van linkse wetenschappers die opereren onder de quasi-neutrale vlag van de WRR. Minstens twee auteurs van het afgelopen week gepubliceerde WRR-rapport Hoe ongelijk is Nederland? zijn al decennia actief in PvdA-kring: Paul de Beer en Mark Bovens.

Dat mag uiteraard, maar is het dan niet beter openlijk onder rode vlag te marcheren? En de 'neutrale' hoogleraar Bas van Bavel, die schreef over hoe ongelijk de vermogens in ons land zijn verdeeld, zegt weliswaar in een Trouw-interview geen uitspraak te willen doen over hoe hoog of laag de ongelijkheid zou moeten zijn, maar in zijn bijdrage aan het rapport laat hij meermaals duidelijk blijken dat hij de belasting op vermogen te laag vindt.

De Financial Times betwist de feiten waarop Piketty zijn bestseller Le capital au XXI siècle heeft gebouwd. Ook het WRR-rapport goochelt wel erg makkelijk nou net die cijfercombinaties tevoorschijn die de door de auteurs gewenste uitkomsten geven. Bovendien spoort hun bewering dat 'de armen worden armer en de rijken worden rijker' ook voor Nederlandse inkomensverdeling opgaat (p. 4) niet met hun onderbouwing dat de lonen aan de bovenkant wel aanzienlijk zijn gegroeid maar dat aan de onderkant van de arbeidsmarkt 'stagnatie' plaatsvindt (p. 5). De gedachte dat ook in Nederland de armen steeds armer worden strookt dus volgens de WRR zelf niet met de feiten.

Hoe belangrijk ook, uiteindelijk draait de discussie niet om de vraag of de feiten kloppen. Piketty knoopt aan zijn stelling dat de vermogensongelijkheid groeit als was het vanzelfsprekend de oproep vast dat overheden die ongelijkheid moeten tegengaan. De WRR pakt het sluwer aan door 'wetenschappelijke' correlaties te leggen tussen de ongelijkheid in een land en bijvoorbeeld de sociale mobiliteit en de fysieke gezondheid. Maar correlaties zijn geen causale verbanden; en causale verbanden worden door de WRR in het geheel niet aangetoond. Zijn 'armen', die in een land als Nederland bepaald niet van de honger hoeven om te komen, bijvoorbeeld ongezonder door hun lagere inkomen of omdat zij gemiddeld genomen veel vetter eten en aanzienlijk vaker roken?

Thomas Piketty Beeld REUTERS
Thomas PikettyBeeld REUTERS

Eén hoofdstuk in het WRR-rapport is gewijd aan een interview met de Britse epidemioloog Richard Wilkinson. Daarin vaart hij uit tegen het 'consumentisme'. Dat wordt volgens Wilkinson 'grotendeels gedreven door statuscompetitie'. Hij raadt aan het gedrag van apen te bestuderen. Apen krijgen liever minder eten als dat maar net zoveel is als de buurman dan méér eten als de buurman nog meer eten krijgt.

Inderdaad gedragen mensen gedragen zich vaak net zo. Bekend is onderzoek onder studenten die liever € 50,- kregen als de rest € 20,- kreeg dan € 100,- als de rest € 200,- kreeg. Een mooie samenvatting van de linkse agenda: liever iedereen arm (nou ja, met uitzondering van de socialistische heersers) dan niemand meer arm maar sommigen bovendien rijk.

Zeker, afgunst is een veelvoorkomende menselijke eigenschap. Maar hoewel links er een deugd van maakt blijft het een nare eigenschap waarop maar beter geen beleid kan worden gebouwd. Om te beginnen is dat moreel verwerpelijk. Daarnaast zal iedereen bij 'afroming' door de overheid van particuliere eigendommen ook nog eens slechter af blijken te zijn.

Welk recht zou de overheid hebben om zich vermogen toe te eigenen? Als burgers die reeds inkomstenbelasting hebben betaald vervolgens van consumptie afzien - en zich ironisch genoeg gedragen conform de wens van Wilkinson - en dus sparen, vervalt hun privé-bezit dan (groten)deels aan de 'gemeenschap'?

Door vermogen nóg zwaarder te belasten dan nu al geschiedt zal slechts de perverse prikkel worden versterkt die ten grondslag ligt aan de huidige crisis: spaar niet, want dan pikken we (linkse politici) het in. Maak liever schulden, dan zullen we je wel geld toestoppen. Met recht heeft dit niets te maken, met op jaloezie gebouwd cliëntelisme des te meer.

Patrick van Schie is historicus en directeur van de Teldersstichting, het onafhankelijk wetenschappelijk bureau ten behoeve van het liberalisme gelieerd aan de VVD. Hij schrijft deze column op persoonlijke titel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden