Afgestemd op de dood Geslaagd samenwerkingsproject in marge van Biennale beeldende kunst

'Scuola', Nederlands-Vlaamse inzending voor de Biennale, t/m 10 oktober in de Scuola San Pasquale, nabij de San Francesco della Vigna, halte Celestia (vaporetto no. 5) in Venetie, dag. 11-18 uur, di gesloten. Cat.

Wat dat laatste betreft is de Nederlandse keuze in Venetie in de laatste afleveringen van de Biennale trouwens toch al opmerkelijk geweest. Nadat jarenlang een beleid werd gevoerd waarbij een oudere, veelal gearriveerde kunstenaar (Armando, Lucassen, Carel Visser, Van Elk) werd afgewisseld met wat ook in eigen land als jong talent werd beschouwd, werd de laatste drie Biennales gekozen voor een jonge kunstenaar die nog niet inernationaal was doorgebroken. Dat gold voor Rob Scholte in 1990 en Henk Visch in 1988. Het geldt nu ook voor Niek Kemps.

Verrassingen Voor de tentoonstelling van Nederlandse en Vlaamse kunst was het uitgangspunt om nog onbekendere jongeren te selecteren. Dat leidt vooral bij de Vlamingen - die in Nederland nauwelijks hebben geexposeerd - tot grote verrassingen. Ze mochten met z'n achten een groot, vrijwel leeg gebouw vullen dat zich door zijn karakter niet alleen goed laat gebruiken als expositiegelegenheid, maar dat ook een dwingende sfeer kent, die een rechtstreekse confrontatie met het getoonde aangaat. Min of meer bij toeval stootten de samenstellers - Frank Demaegd van Belgische zijde en Tom van Gestel van het Praktijkbureau Beeldende Kunstopdrachten in Amsterdam - op een zogenoemde Scuola, gewijd aan Sint Pasquale, patroonheilige van de overledenen. Dit gebouw staat in de omgeving van de San Francesco della Vigna, bezit van franciscaner monniken. De Scuola verwijst (in het Venetiaans, dat afwijkt van het Italiaans) niet naar het woord 'school', maar naar een plek van samenkomst, waar gesproken kan worden over een bepaald onderwerp dat tevens kan worden aanbeden. Hier is dat de heilige Pasquale, op wiens voorspraak de doden rust vinden. Het uit het midden van de 17de eeuw daterende gebouw is van een doodscultuur doortrokken, terug te vinden in de symbolen die overal te zien zijn: zandloper, knekelputten, duiven en graven voor de doden, een functie die de Scuola tot in deze eeuw heeft gehad.

De Scuola bestaat uit twee boven elkaar gelegen ruimtes: beneden een ruimte die gediend heeft als begrafeniskapel, de bovenzaal een plaats van samenkomst. Het gebouw, in gebruik bij een gezelschap confraters dat de illustere naam 'Cavallieri di San Marco' draagt, is een van die vele geheimzinnige plekken waar Venetie zo rijk aan is en waar de nu getoonde kunst opeens in een bijzonder daglicht komt te staan.

De meeste deelnemers aan deze expositie haken in op het gegeven van de ruimte.

Zowel Marc Mulders met zijn grof, materie-rijk geschilderde voorstellingen van haaskadavers die aan Grunewald, Soutine en Fautrier doen denken, als Carlo Mistiaen met zijn installaties rond dood en leven, refereren aan de dood.

Mistiaen domineert de bovenzaal met een uit papier geknipte bruidsjapon die op weg naar een fictief altaar in haar wandeling bevroren werd. De weggezette klapstoeltjes van Anne Decock vallen jammer genoeg weg in dit visuele geweld, of was het juist haar bedoeling om het terloopse, dat wat je snel over het hoofd ziet, zo onnadrukkelijk mogelijk neer te zetten?

Tot de grote onbekenden op deze tentoonstelling behoort Franky DC., (pseudoniem voor Franky Deconinck) van wie de catalogus aan feiten niet meer kan vertellen dan dat hij in 1957 in Brussel werd geboren. Hij is vertegenwoordigd met schilderijen die van oudere datum moeten zijn. Ze ogen althans historisch, waaraan vervolgens afbreuk wordt gedaan door het feit dat er elementen in worden aangebracht die op een vreemde manier het perspectief aantasten. In een romantisch landschap bijvoorbeeld, begeleidt een man een dode vrouw op een ezel die zijn neus richt naar de grond waar een rood-wit-zwart gekleurd blazoen (of tegelpatroon) ligt. Achter zijn rug wijst als een pijl een zelfde soort blazoen naar de man, dat met een punt op de voeten van de dode lijkt te rusten. Ook het andere werk van Franky DC zit vol met dit soort religieuze connotaties, die er met langer kijken bij bosjes uit te halen zijn.

Mystiek Op een dergelijk gewijde plek zal de bedoeling die uit werk spreekt dat van zichzelf toch al een mystieke, zo men wil religieuze inslag heeft, uiteraard heel sterk overkomen. Bij dit achttal (behalve de eerder genoemden, Henri Jacobs, Jan de Vries, Mark Manders en Berend Strik) zit het meditatieve, beschouwelijke karakter er echter al ingebakken. Hun werk blijft zelfs als het deze omgeving zou moeten ontberen, recht overeind staan.

Dit eerste gezamenlijk NederlandsBelgische project mag een uitstekend initiatief worden genoemd: het slaagt qua keuze van plaats, ruimte en inhoud.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden