Afgesloten woonwijken met hekken, camera's en portiers: ook in Nederland zijn ze in opmars.

'Het hek is een symbool van iets wat we met elkaar, en niet met anderen hebben'', zegt psycholoog Kees Voorberg (57). ,,Overdag staat het open, 's avonds doet een bewoner het vaak dicht. Maar er zit geen slot op.''

door Wybo Algra

Voorberg is een van de 110 bewoners -inclusief veertig kinderen- van complex Het Carré, gelegen in een Vinex-wijk in Delfgauw. Hun huizen liggen rondom een grote, rechthoekige binnentuin. Die is voor mensen van buiten alleen bereikbaar via de poort met het hek, een mooi exemplaar afkomstig uit een oud defensiegebouw. Maar het is niet de bedoeling dat de hele buurt daar lekker in de zon gaat zitten.

,,Kinderen jonger dan zes zijn welkom om te spelen, dat was een eis van de gemeente'', vertelt Voorberg. ,,In hun kielzog komen soms ouders mee. Die zie je dan een beetje met zo'n blik van: mogen we hier eigenlijk wel komen.'' Meestal, zegt hij, begint een van de bewoners dan wel een praatje. Luidruchtige pubers die op de trampoline afkomen, sturen ze weg. Tja, goede kans dat ze een paar dagen later weer terug zijn.

In Amerika bestaan al langer gated communities: complete wijken met hekken, camera's en portiers. Maar ook in Nederland zijn ze in opmars. Soms letterlijk, met een toegangspoort voorzien van een hek. Soms minder letterlijk, door huizen in een gesloten blok te bouwen rond een binnenterrein zoals in Delfgauw, of door duidelijk te maken dat de bewoners een bepaalde leefstijl delen -denk aan het Flevo Golf Resort in Lelystad, met 270 luxe villa's en een golfbaan. De boodschap is duidelijk: niet voor buitenstaanders.

Het Amsterdamse architectuurinstituut Arcam verzamelde diverse voorbeelden van dergelijke besloten wijken. Die zijn momenteel te zien op een kleine expositie, 'Soortgelijk wonen'. ,,Het zoeken naar gemeenschappelijkheid, naar het samenzijn met mensen van je eigen soort, is absoluut een trend'', zegt samensteller Maaike van Beusekom. ,,Daar wordt vaak negatief op gereageerd. Maar je kunt je afvragen of we niet altijd op die manier hebben geleefd. Een begijnhof is eigenlijk precies hetzelfde.''

In Almere vond Van Beusekom de Arubapier, met pier- en zelfbouwwoningen en woonboten. De doodlopende pier is gemeenschappelijk eigendom van de bewoners: privacy en rust gegarandeerd. In de hoofdstedelijke nieuwbouwwijk IJburg trof ze enkele bouwblokken aan, massief en koel aan de buitenkant, maar met daarin verstopt intieme, groene hoven. En aan de Osdorperweg, even voorbij de Westelijke Tuinsteden, ontdekte Van Beusekom een paar echte hekwerkwijkjes: luxe villa's met een gemeenschappelijke toegangsweg, afgescheiden door een elektrisch bedienbaar hek met intercom.

Eén daarvan is Osdorp Residence, dat bestaat uit vier huizen in landhuisstijl. Het lijkt erop dat de bewoners pottenkijkers buiten de deur willen houden -er wonen diverse voetballers in deze wijkjes aan de Osdorperweg, weet Ronny Meijler van Henk Burger Makelaardij, verkoper van Osdorp Residence. Maar volgens hem staat het hek er niet zozeer voor de privacy: ,,Het heeft vooral een luxe uitstraling.''

De Arcam-expositie beperkt zich tot Amsterdam en nabije omgeving. Wat verder weg ligt het splinternieuwe kasteel Leliënhuyze, in de nieuwe wijk Haverleij bij Den Bosch. Haverleij bestaat uit tien verschillende kastelen met daaromheen heel veel groen. Nieuwsgierigen kunnen daar onbeperkt ronddwalen.

Zo ook in Leliënhuyze -althans tussen zonsop- en zonsondergang. Dat was een eis van de gemeente. Maar als het hele complex van 16 appartementen en 51 woonhuizen straks is opgeleverd, kunnen de bewoners hun middeleeuws ogende burcht met slotgracht 's avonds met een slagboom afsluiten. ,,De architectuur en het groen was voor de kopers het belangrijkste'', weet Marij-Ellen Bakker van makelaar RSP Wonen. ,,Het hek vonden sommigen een mooi pluspunt.''

Architect Sjoerd Soeters wilde Leliënhuyze aanvankelijk voorzien van een heuse ophaalbrug, vertelt Kees Schipper van projectontwikkelaar Heijmans. ,,Dat wilden we niet. Het moet geen saai gebied worden waar niemand komt.'' Maar dat hek komt er wel. Om auto-inbraken in de parkeergarage te voorkomen, licht Schipper toe. ,,En als de bewoners in het donker naar hun auto lopen, voelen ze zich veiliger.''

Eigenlijk is Leliënhuyze niet echt een gated community, vindt Schipper. ,,Al blijft een beetje de vraag wat dat precies is. Volgens mij horen er voorzieningen voor de bewoners bij, zoals winkels en gezondheidszorg. Daar zijn we ook mee bezig, voor senioren.''

Voorzieningen te over in Montevideo, Rotterdam. Met 150 meter is het straks de hoogste woontoren van Nederland: een luxueuze, in dit geval verticale gated community met, uitsluitend voor de bewoners, een fitness en een sauna, waarna ze in hun eigen zwembad een baantje kunnen trekken. Gemeubileerde gastenverblijven komen er ook, en een boodschappenservice.

Het Carré in Delfgauw is een heel ander soort besloten gemeenschap met uitsluitend sociale huurwoningen. ,,De huizen zijn energiezuinig gebouwd, met een warmte-terugwinningsunit'', vertelt Arne Swank, projectleider van corporatie Rondom Wonen. ,,Dat is bijzonder voor goedkope huurhuizen. Wij wilden graag dat er mensen gingen wonen die daar gevoel voor hebben.''

De corporatie vond deze mensen bij de Vereniging Ecodorp. De leden hiervan delen een aantal uitgangspunten: ecologie, spiritualiteit en gemeenschapszin. November 2002 kwamen de toekomstige buren voor het eerst bij elkaar, en krap vijf maanden later trokken ze al in hun nieuwe huizen. Twee jaar later ligt het binnenterrein er nog onontgonnen bij. De bewoners zijn er tot op heden niet in geslaagd het eens te worden over de inrichting. Ook zij willen voorzieningen, zij het niet in de eerste plaats een fitnessclub of een zwembad: hier gaan de gedachten uit naar een gemeenschapshuis in de binnentuin, om bijeen te komen en te mediteren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden