Afgescheiden broeders

Dat er op het kerkelijke erf wel eens sprake is van onderlinge vooroordelen, hebben de gelovigen niet voor de buitenwereld geheim weten te houden, maar de vrijmetselaars kunnen er ook wat van. In Thoth wordt de verdeeldheid in eigen kring opgevoerd als een van de oorzaken van het teruglopende ledental. Stan Maes en Véronique De Gucht vragen zich af hoe het mogelijk is 'dat binnen de vrijmetselarij, die juist een grote openheid en tolerantie voor afwijkende opvattingen zou moeten hebben, zoveel afscheidingen (zijn) ontstaan'.

Het antwoord ligt volgens de auteurs in het feit dat vrijmetselaars net mensen zijn. En dat ze daarom lijden aan vooroordelen. Zo is er bijvoorbeeld 'een soort ijzeren gordijn' komen te hangen tussen 'reguliere' en 'irreguliere' obediënties (een koepel van loges). Sommige regulieren houden vast aan het geloof in God en 'de klassieke symbolen zoals de Opperbouwmeester van het Heelal, het werken met de Bijbel en de verklaring daarin te geloven tijdens een inwijdingsrituaal'. Irregulieren kunnen zomaar de tegenovergestelde positie innemen: 'Wie dogmatisch is (lees: een bepaalde religieuze overtuiging heeft), komt er niet in.'

Maes en De Gucht laten een 'sociaal-psychologische' analyse los op het verschijnsel vooroordelen, in de hoop dat de vrijmetselaars daar iets van opsteken: het gaat niet zozeer om levensbeschouwelijke verschillen, maar om de manier waarop die worden gehanteerd. 'Het was onze bedoeling vrijmetselaars te confronteren met irrationele vooroordelen ten opzichte van elkaar in de hoop dat op basis van wat ons allen bindt een grotere openheid en communicatie tussen maconnieke organisaties.'

De vergelijking ligt voor de hand, en wordt in Thoth ook gemaakt: wat de vrijmetselaars parten speelt, doet denken aan 'protestantse broedertwisten'. En in De Waarheidsvriend, de wekelijkse uitgave van de Gereformeerde Bond, wordt daar zelfs om 'geweend'. Ds. Mensink, voorzitter van de bond - een behoudende vleugel binnen de PKN - schrijft dat de tranen hem in de ogen schoten bij het lezen van een stuk van ds. De Heer, behorend tot de nog behoudender Gereformeerde Gemeenten. De Heer had in De Saambinder, het officiële orgaan van die kerk, de vloer aangeveegd met twee bundels die verschenen ter gelegenheid van het afscheid van prof. dr. J. Hoek - een theoloog uit de kringen van de bond.

Volgens De Heer verliest de bond het zicht op 'de ontdekkende prediking' en kan er slechts met 'vervreemding' worden gereageerd op wat er gaande is bij de broeders aan de overzijde. Daarmee heeft hij Mensink 'op het hart getrapt'. "Hoe durf je op basis van twee slecht gelezen boeken conclusies te trekken over dé Bondstheologie?" Mensink staat open voor 'opbouwende feedback', schrijft hij, ook voor wat hem 'uit de kring van afgescheiden broeders als verantwoorde noties worden aangereikt'. "Zo bouw je elkaar. Zo draag je zorg voor elkaar. Zo valt er een traan van verwondering en herkenning."

De joden gelden binnen het christendom als 'onze oudste broeder', maar de bijbehorende twisten hebben er historisch gezien niet om gelogen. De kerk heeft zich lang schuldig gemaakt aan jodenhaat - in het Reformatiejaar wordt dat veelvuldig gememoreerd - maar er waren uitzonderingen.

Protestants Nederland, 'ter verdieping van christelijk-historisch bewustzijn', belicht de Britse predikant Edward Elton (1569-1624), die zijn tijdgenoten voorhield dat de joden 'een zeer voornaam volk' zijn. Dit terwijl in zijn tijd openlijk werd betwijfeld of joden wel in alle opzichten mensen waren. "Wij zijn geroepen om joden lief te hebben", stelde Elton daar tegenover, al formuleerde hij niet alles even vriendelijk: "Wij moeten hen wel haten om hun koppigheid in het verwerpen van Christus en het geloof in Hem, maar wij behoren hen lief te hebben ten aanzien van hun oude en aanzienlijke voorrechten. Dat Christus zelf van hen afstamde."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden