Afgedankte teenslippers krijgen een tweede leven in de vensterbank

Nicholas en Michael Ninaber van Eijben weten dat veel mensen groenmoe zijn. Daarom zijn ze terughoudend met hun verhaal. Pas als er portemonnees worden getrokken voor een van hun kleurrijke dierenbeelden vertellen ze dat die zijn gemaakt van oude teenslippers.

De rest van het verhaal gaat zo. In landen waar mensen van minder dan twee euro per dag moeten leven zijn teenslippers het enige betaalbare schoeisel. Na gebruik belanden ze in rivieren en bosjes of zelfs in zee. Niet alleen in miljoenenstad Nairobi worden jaarlijks de nodige slippers afgedankt, ook de stranden van Kenia liggen bezaaid met verrotte exemplaren. Dat kon zo niet langer, vond de oprichtster van Ocean Sole. Ze liet de slippers inzamelen en verwerken tot kunst. Dat zijn vier vliegen in één klap, beweert de organisatie: minder rondslingerend afval, minder plastic soep, meer werkgelegenheid en minder gekapte bomen, die immers niet meer nodig zijn voor de talloze lokale handeltjes.

Sinds vorig jaar importeren de broers Ninaber van Eijben de kunstwerken naar Europa. Hun bedrijf Nic&Mic is inmiddels de grootste afnemer van de Ocean Sole-kunstwerken. Wekelijks komt er ongeveer 1000 kilo aan afgedankte slippers binnen, een truckbak vol. In open werkplaatsen gaan de kunstenaars ermee aan de slag. Eerst ontdoen ze de hard geworden zolen van stukjes leer, spijkers of doornen. Dan slijpen en schaven ze het plastic, met stofkapjes op. Het in elkaar plakken van de beelden gebeurt met lijm van Henkel, zegt Nicholas Ninaber van Eijben. "We zouden graag een eco-variant gebruiken, maar die is nog niet op de markt."

Experts plaatsen hier lichte kanttekeningen bij. "Lijmdampen kunnen schadelijk zijn voor de gezondheid," zegt Jan Andries van Franeker van Imares, onderzoekscentrum voor mariene ecosystemen. "En als het polyurethaanstof van de slijpmachines niet goed wordt opgevangen, is het een risico voor werknemers en een bron van microplastics naar het milieu."

Heather Leslie, senior onderzoeker op het Instituut voor Milieuvraagstukken (IVM) aan de VU in Amsterdam, zegt dat aan plastic slippers vaak hormoonverstorende ftalaten (weekmakers) worden toegevoegd, herkenbaar aan de sterke lucht van een nieuw paar. "Tijdens het gebruik logen ftalaten uit naar je voeten en naar de grond en lucht. Hoeveel van deze weekmakers uiteindelijk achterblijven in de slipper is onduidelijk. De werknemers van Ocean Sole zouden dus zowel de poederfijne plasticdeeltjes kunnen binnenkrijgen die vrijkomen bij het snijden als de overgebleven additieven in dat plastic."

Toch vindt Leslie - en Van Franeker sluit zich daarbij aan - dat Ocean Sole een aantal duurzame aspecten heeft. "Als ze echt succesvol zijn met het overbrengen van hun boodschap is er straks geen slipper meer te vinden op de stranden van Afrika. Dan moeten ze overstappen op alternatieve materialen of recyclaten om hun producten te blijven maken."

Daar is het bedrijf al mee bezig, vertelt Ninaber van Eijben. "Slippers worden gestanst uit platen. Als je het snijafval gebruikt dat daarbij vrijkomt, heb je nieuw materiaal dat je onder hitte kunt verlijmen. Kunstwerken van dit niet-vervuilde materiaal kunnen na gebruik worden teruggestuurd en opnieuw verwerkt. Je moet dan wel vijf tot tien procent materiaal bijmengen, maar het is bijna circulair."

Dan de vraag of houtkap voor beelden wel echt zo'n groot probleem is? "Er wordt in Kenia sowieso veel gekapt," zegt Ninaber van Eijben. "Bovendien zie je dat de lokale markt verschuift. De jongens die eerst houten beeldjes zaten te maken, zijn nu overgestapt op plastic."

Peter Rem, hoogleraar Resources and Recycling aan de TU Delft, weet dat het houtgebruik in sommige Afrikaanse landen groter is dan de natuur kan aanvullen. "De bevolking groeit er explosief en het gebruik van hout om op te koken is nog vrij gewoon." Het opzetten van een afvalophaaldienst als een meer structureel alternatief voor Ocean Sole lijkt hem niet realistisch. "In Nederland kost het ophalen van al ons afval ongeveer tien miljard euro per jaar."

Van Franeker wijst bij die vraag op de hypocrisie van het Westen. "Wij exporteren allerlei plastic verpakkingsmateriaal naar ontwikkelingslanden terwijl we weten dat de gebrekkige of ontbrekende afvalinzameling tot ernstige milieuvervuiling zal leiden."

Ton Dietz, directeur van het Afrika Studiecentrum en verbonden aan de Universiteit Leiden, ziet de kwestie helemaal anders. "Slippers zijn de armoedeschoen bij uitstek en ook in trek bij toeristen, die ze na gebruik net zo gemakkelijk dumpen. Dit project dient met sympathie te worden bejegend, in plaats van met verzuurde en betweterige vragen van journalisten die altijd wel wat negatiefs hebben op te merken."

De plastic beelden van Ocean Sole zijn er in verschillende maten en prijsklassen. Meer info en bestellen op www.oceansole.nl

Kritische blik op producten en diensten

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden