'Affirmative action' excuus voor ontbreken van strijd tegen discriminatie

WASHINGTON - Uniek was de demonstratie in Chicago. Boze agenten gingen de straat met borden en spandoeken. Zij protesteerden tegen de voorkeursbehandeling die minderheden binnen het politie-apparaat krijgen bij promotie.

Velen onder de betogers hadden meegedaan aan een promotie-examen. De 67 politieagenten met het beste resultaat zouden bevorderd worden tot inspecteur, tenminste dat dachten zij. De eerste 54 op de lijst kregen inderdaad promotie op grond van hun prestatie. Onder hen waren 51 blanken, drie zwarten, geen vrouwen en geen latino's.

Burgemeester Richard Daley, die deze maand herkozen wil worden en de stemmen van latino's en zwarten nodig heeft, besloot voor de overige plaatsen een andere norm te hanteren. Dat heet “het criterium van verdienste”, een nieuwe naam voor 'affirmative action' (positieve discriminatie).

Er werden alsnog acht kandidaten uit minderheidsgroepen bevorderd - vijf zwarten, waarvan twee vrouwen, drie latino's en daarnaast nog eens vijf blanken, hoewel zij allen volgens het resultaat van het examen niet voor promotie in aanmerking hadden moeten komen.

John McArdle, een blanke politieman, is razend. Hij was nummer 56 op de promotielijst. Op grond van het examen had hij in de prijzen moeten vallen. Zijn plaats wordt echter ingenomen door Melva Bradford, die zwart is. Zij is dolgelukkig en wijst de protesten van de hand. Zij zegt dat zij zeer goed voor haar taak berekend is. Op de vraag of het haar niet dwars zit dat zij alleen maar promotie krijgt op grond van positieve discriminatie zegt zij dat alleen al het feit dat zij nu inspecteur is respect dient af te dwingen. “Zonder positieve discriminatie was ik helemaal niet bij de politie gekomen”, voegt zij daar aan toe.

Volgens de gepasseerde McArdle was het meest oneerlijke aspect van de procedure het feit dat de spelregels werden veranderd tijdens de wedstrijd. Pas toen bleek dat niet genoeg minderheidskandidaten het gehaald hadden besloot Daley de procedure te veranderen. De gepasseerden zijn inmiddels naar de rechter gestapt om de procedure ongeldig verklaard te krijgen.

Daley had gehoopt dat hij niet zijn toevlucht hoefde te nemen tot affirmative action. Want opiniepeilingen tonen aan dat 75 procent van Amerika de buik vol heeft van discriminatie ten gunste van vrouwen en vooral van minderheden. Californië houdt volgend jaar een referendum, waarin wordt voorgesteld affirmative action af te schaffen.

Sinds de strijd voor gelijke burgerrechten in de zestiger jaren is affirmative action een vanzelfsprekende zaak geweest om de sporen van racisme en slavernij uit te wissen. Presidentskandidaat senator Robert Dole, die nu tegen positieve discriminatie is, heeft er in het verleden altijd voor gestemd. Wie tegen was laadde de verdenking van racisme op zich. De gelijke burgerrechten leidden dan wel tot politieke, maar niet tot economische gelijkstelling.

De nobele gedachte van affirmative action is daarom om achtergestelde minderheden en vrouwen een steuntje in de rug te geven. Als er voor een vacature meerdere gekwalificeerde kandidaten zijn, zo is de gedachte, dan moet een gekwalificeerde minderheidskandidaat een voorkeursbehandeling krijgen, ook als een blanke beter is, zolang die minderheidskandidaat maar aan de minimumeisen voldoet.

De praktijk is vaak anders. De decaan van de faculteit in de politieke wetenschappen van een grote universiteit in de buurt van Washington DC - hij wil maar liever geen namen in de krant - verzucht dat hij een aantal jaren geleden vol enthousiasme aan zijn werk is begonnen. Hij merkte echter al snel dat zijn zwarte plaatsvervanger niet goed functioneerde. Toen het contract van de man afliep besloot de decaan het niet te verlengen.

De zwarte plaatsvervanger beschuldigde de decaan van racisme. Het universiteitsbestuur stelde zich voorzichtig op. Inhoudelijk, zeiden de bestuurders tegen de decaan, geven we je gelijk. Maar als die man naar de Washington Post loopt en er een rel komt dan kunnen wij niet garanderen dat je eigen contract verlengd wordt. De decaan had geluk. De zaak liep met een sisser af, want de zwarte plaatsvervanger vond snel een andere baan.

Maar de decaan had zijn les geleerd. Zijn zwarte secretaresse had het eerste jaar dat zij voor hem werkte uitstekend voldaan. Bij de jaarlijkse evaluatie had hij haar werk dan ook zeer geprezen. Maar daarna ging het snel bergafwaarts. Moest hij dat ook in de evaluatie laten blijken? Er was een grote kans dat hem opnieuw het verwijt 'racist'" naar het hoofd zou worden geslingerd. Sindsdien heeft hij daarom jaar na jaar moedeloos ingevuld dat zijn secretaresse prima werk verricht.

Overheidsbedrijven en -instellingen passen op dezelfde geforceerde manier positieve discriminatie toe. Want het ministerie van justitie gaat nauwlettend na of zij bij hun personeelsbeleid wel rekening houden met culturele verscheidenheid. Zij worden geacht een percentage minderheden in dienst te nemen dat overeenkomt met het minderheidsaandeel in de plaatselijke bevolking. Als dat niet het geval blijkt te zijn spant het ministerie een proces aan.

De decaan vertelt dat daarom, ongeacht de kwaliteit, zijn universiteit er altijd voor zorgt aan de minderheidsquota te voldoen, ook als het tot gevolg heeft dat werknemers en studenten worden aangenomen die niet aan de minimumeisen voldoen. Het is te duur en te tijdrovend om telkens voor de rechter te moeten bewijzen dat bij de sollicitatieprocedure wel degelijk de nodige zorgvuldigheid in acht is genomen.

Er zijn veel gekwalificeerde zwarten en latino's die studeren en goede banen hebben, maar er zitten er ook velen op plaatsen zitten waar ze niet thuishoren. Zij zijn door affirmative action omhoog gevallen. Een zwarte die een goede baan heeft wordt vaak met de nek aangekeken omdat 'men' ervan uitgaat dat hij die baan wel aan positieve discriminatie te danken zal hebben.

In een ziekenhuis in de buurt van Washington zijn de meeste doktoren en verpleegsters blank. Onlangs heeft het ziekenhuis een zwarte verpleegster in dienst genomen. Ondanks haar academische graad voldoet zij niet aan de normen van het ziekenhuis, en velen fluisteren dan ook dat zij alleen maar de baan heeft gekregen vanwege haar zwarte huidskleur. Een blanke collega: “Het is tragisch dat zo de discriminatie juist in de hand wordt gewerkt. Die verpleegster heeft een baan die zij niet aankan en een academische graad die haar niet toekomt. Affirmative action heeft bij haar overdreven verwachtingen gewekt. Zij wordt door haar collega's niet gerespecteerd, omdat ze zwart en onbekwaam is. Ondanks haar betere baan is ze diep ongelukkig.”

De liefde van Amerika voor positieve discrimininatie is voorbij. De doorsnee blanke Amerikaan met een modaal inkomen moet hard werken om het hoofd boven water te houden. Die wil niet langer worden lastiggevallen met argumenten van het verleden die een beroep doen op hun historische schuld aan de slavernij.

Er komt, redeneren ze, een moment in de geschiedenis dat mensen, hoe slecht hun groep in het verleden ook is behandeld, zelf verantwoordelijkheid voor eigen welzijn moeten aanvaarden. Anderen, die altijd in het beginsel geloofd hebben, zijn nu tot de conclusie gekomen dat affirmative action er niet in geslaagd is achtergestelde minderheden gelijke kansen in de maatschappij te geven.

Positieve discriminatie is een systeem geworden om mensen een trap naar boven te geven en dan aan hun lot over te laten. Affirmative action kan alleen werken als onderdeel van een alomvattende strijd tegen de armoede, in combinatie met beter onderwijs, training, gezondheidszorg en andere sociale voorzieningen. Het is een excuus geworden voor de niet bestaande strijd tegen armoede en discriminatie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden