Affiches als tijdsbeeld

(Trouw)

’100 jaar tentoonstellingsaffiches’ geeft een goed beeld van wat men in een bepaalde tijd belangrijk vond. Van maagden tot politici.

Zouden ze van het Rotterdamse museum Boymans al een kijkje hebben genomen bij de jongste expositie van stadgenoot Atlas Van Stolk? Daar figureert Boymans op een affiche uit 1938 waarop het de expositie ’Meesterwerken uit vier eeuwen’ aanprijst. Er staat een uitsnede op van een van de meesterwerken, de net nieuw in de collectie verworven Emmaüsgangers van Vermeer. Sinds een goeie zestig jaar weten we allemaal dat het een meesterwerk van meester-vervalser Han van Meegeren is.

Bij Atlas Van Stolk, dat in Museum Het Schielandshuis exposeert, verzamelen ze al honderd jaar tentoonstellingsaffiches en conservator Emilie van der Maas heeft er een kleine honderd uit het depot gehaald. Ze zijn van galeries en musea, maar ook van instellingen als de Rai en het Jaarbeursgebouw. Van der Maas heeft een keuze moeten maken uit een zee van materiaal en negen categorieën samengesteld. Atlas Van Stolk verkeert niet alleen in de luxe positie dat het alle affiches in eigen beheer heeft, zegt collega-conservator Carl Nix, maar het is ook nog eens een levende collectie. „Er komt telkens nieuw materiaal bij.”

’100 jaar tentoonstellingsaffiches’ geeft een goed beeld van wat men in een bepaalde tijd belangrijk vond, stelt Nix vast. Of eeuwen later nog boeiend genoeg om te memoreren. Vandaar de affiche voor ’Strijd achter de duinen ‘ waarmee Marinemuseum Den Helder twee eeuwen na dato de Brits-Russische inval van 1799 op Texel en in Noord-Holland onder de aandacht brengt. Want wie wist in 1999 nog van die ’vergeten oorlog’, waarin Britten en Russen probeerden de voor de Fransen gevluchte Oranjes weer aan de macht te brengen?

Op sommigen affiches is Van der Maas tijdens haar onderzoek toevallig gestuit. Dat geldt voor de befaamde Meesterwerk-aankondiging van Boymans. Maar ook voor het reclamekaartje op briefkaartformaat uit 1879, waarop de Vereniging Handwerksbloei uit Arnhem een tentoonstelling meldt. De baten zijn voor een ’fonds voor ongelukkig geworden handwerkslieden’. Het gaat om fysiek ongeluk, want op het plaatje staat een handwerksman met een voet in het verband en een arm in een draagdoek.

Maagden deden het vooral in de beginjaren van de affiches goed. Op de allervroegste uit 1892 heeft Otto Eerelman de Nederlandse maagd op een steigerend paard getekend voor een Schevenings evenement voor ’sport, visscherij en paarden’. Eerelman was vooral bekend van zijn natuurgetrouwe weergave van paarden. Drie jaar later prees de op het wapen met de drie kruisjes leunende Amsterdamse maagd de wereldtentoonstelling in de hoofdstad aan. En een Volendamse maagd zestig jaar later de Internationale Flora.

Toen we nog onze Oost en onze West hadden leende zich dat niet alleen voor een koloniale tentoonstelling, maar kon je ook een prachtig een Creoolse schone en een Javaanse prins in elkaar laten overlopen. Voor arbeiderstrots en nationalisme was er ook een tijd; zo’n marxistisch-realistische arbeider uit Stadskanaal (1912) staat prachtig, maar een leeuw met de nationale vlag (1923) is toch wat eng. Vergankelijk is een affiche ook wel eens. Want wie weet nog welke politici Opland heeft vereeuwigd op zijn ’Politiek in prent’ uit 1993? Aan de hand van zijn stoppeltjesbaard komen we niet verder dan Thijs Wöltgens. En natuurlijk Elco Brinkman vanwege die ogen.

Nederlandse maagd op een steigerend paar. (OTTO EERELMAN)
Jongeren op een affiche van het Rijksmuseum. (MICHEL DE BOER)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden