Affiche dat weer superactueel is

Op verzoek van Trouw halen musea een bijzonder kunstwerk uit het depot dat nog nooit of lange tijd niet te zien was voor het publiek. In deze aflevering de keuze van Mieke Gerritzen, directeur van Moti, Museum of the Image in Breda.

Misschien hebben sommige lezers dit affiche ooit achter hun raam geplakt. Dat moet begin jaren zeventig zijn geweest, toen er felle protesten waren tegen de oorlog die de Amerikanen voerden in Vietnam. Destijds kreeg je deze poster cadeau bij de single 'Happy Xmas (War is Over)' (1971) van John Lennon en Yoko Ono, strijders voor de wereldvrede. Hun kerstlied met anti-oorlogsboodschap is wereldwijd een evergreen geworden. Al net zo iconisch als dit affiche is het beeld uit 1969 van Lennon en Ono in een bed in het Hilton-hotel in Amsterdam. Vijf dagen lagen ze als vredesapostelen in de hotelkamer, die beplakt was met afbeeldingen van het vredesteken en anti-oorlogsteksten.

Het affiche dat links staat afgedrukt, is een origineel exemplaar uit 1970. Nog maar zelden verschijnt er een op de markt. En als dat al gebeurt, worden er hoge bedragen voor betaald. "Te hoog voor ons aankoopbudget", zegt Gina van Beuningen, conservator van Moti, Museum of the Image in Breda. Dit museum richt zich op de geschiedenis en betekenis van de hedendaagse beeldcultuur, van film, fotografie, mode, design en beeldende kunst tot grafisch ontwerp, nieuwe media en gaming. Het museum wilde deze iconische poster graag in de collectie, maar dat leek kansloos. Na eindeloos zoeken is Van Beuningen er toch in geslaagd om op een internetveiling in New York deze zeldzame poster aan te kopen voor het museum. Niemand heeft hem nog gezien. Trouw krijgt vandaag de primeur.

Directeur Mieke Gerritzen koos dit affiche niet alleen omdat het een icoon is geworden in de beeldcultuur. "Ik wilde iets laten zien wat aansluit bij deze tijd. Nu het zo'n puinhoop is in de wereld, is deze oude poster weer super actueel."

Nederland heeft net de strijd aangebonden tegen IS. Deze poster was bedoeld als protest tegen de Vietnamoorlog. Geeft u er nu niet een heel andere lading aan?

"Ik vind het juist zo ontzettend knap dat Lennon en Ono zo'n tijdloos anti-oorlogspamflet hebben weten te maken. Het overstijgt de Vietnamoorlog naar mijn mening. Alleen de manier al waarop ze het formuleren, min of meer als voldongen feit: de oorlog is over! En dan in kleine lettertjes: als jij dat wilt. Daardoor komt het ook heel direct en persoonlijk binnen. Lennons en Ono's oproep is: je kunt niet wegkijken van wat er allemaal gaande is in de wereld. Toen was het vooral de Vietnamoorlog die de wereld bezighield, nu is dat IS, maar het kan elke oorlog zijn, waar dan ook in de wereld."

Gerritzen vindt het bijzonder dat deze bijna 45 jaar oude combinatie van letter en beeld op papier nog zo'n zeggingskracht heeft in een tijd die door de sociale media wordt gedomineerd. En dat heeft in haar geval niets met jeugdsentiment te maken, want ze is van 1961, te jong om bewust de hype rond Lennon en Ono te hebben meegemaakt.

De snelle opmars van de sociale media is ook letterlijk zichtbaar in het museum. Gerritzen: "Onze collectie wordt steeds vluchtiger, doordat we steeds meer digitaal materiaal opnemen. We kopen nog wel historische beelden aan, maar alleen als ze een link hebben met het heden." Vooral de jaren zestig en zeventig waren een rijke periode voor nieuwe beeldcultuur in drukwerk. Ook de beeldmakers van nu laten zich volgens Gerritzen nog inspireren door die tijd. Gerritzen: "Wie weet waar deze originele icoon uit die tijd toe leidt. Ons inspireerde het in elk geval al. We hebben deze poster als inspiratiebron gebruikt voor de cover van onze nieuwe beeldcultuurkrant om een thema als identiteit bespreekbaar te maken."

Het museum laat toch zeker ook wel afdrukken van het 'War is Over'-affiche maken, buttons misschien of sleutelhangers om te verkopen in de museumwinkel?

Gerritzen: "O, daar had ik nog niet eens aan gedacht. Je brengt me op een idee. Het zou kunnen dat er beeldrechten op zitten. We gaan dat meteen navragen. Ik hoop dat Yoko Ono toestemming geeft."

Als het museum geen posters mag drukken, kunnen lezers van Trouw als alternatief natuurlijk ook deze krantenpagina bewaren. Gerritzen: "Dat brengt me op nog een idee. Het gaat misschien wat ver, maar ik zou bij dezen de mensen willen oproepen om deze krantenpagina achter het raam te plakken, net als in de jaren zeventig gebeurde met de 'War is Over'-poster."

Waarom zouden ze dat moeten doen?

"Om te laten weten dat ze geen oorlog willen. Wie wil er nou oorlog? Mensen maken zich zorgen over de toestand in de wereld en willen dat op de een of andere manier naar buiten brengen. Voor het museum is dat natuurlijk ook een mooi experiment om te onderzoeken of een icoon uit de beeldcultuur na 45 jaar nog dezelfde impact kan hebben."

Maar verwacht u echt dat mensen dat gaan doen? Wie plakt er afgezien van de verkiezingstijd nog een poster achter het raam?

"Ik sluit het niet uit, gelet op de hoeveelheid ellende die we dagelijks over ons uitgestort krijgen. Mensen voelen zich machteloos en willen daarvan toch iets laten blijken."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden