AfD heeft een identiteitsprobleem

duitsland | De AfD verkeert in een ideologische crisis. Gaat de partij richting extreem-rechts of trekt ze een grens?

Huisverbod? Het zou Björn Höcke wat. De rechtsbuiten van de Duitse anti-immigratiepartij Alternative für Deutschland (AfD) heeft aangekondigd een bevel van het AfD-bestuur aan zijn laars te lappen. Dat wil dat hij eind deze maand wegblijft van een cruciaal partijcongres in Keulen, waarop de lijst wordt samengesteld voor de bondsdagverkiezingen in september. Höcke komt tóch.


Het tekent de verziekte sfeer in de AfD. Die is verwikkeld in een bittere strijd om de macht, met Höcke in een van de hoofdrollen. In aanloop naar het congres lijkt de strijd te escaleren. De vraag is nu wie aan het kortste eind trekt: Höcke of partijleider Frauke Petry. De positie van de laatste wankelt. Ze zinspeelde eind vorige week in Der Tagesspiegel openlijk op een vertrek uit de politiek.


De partij zit in een neerwaartse spiraal. In de peilingen is ze gedaald tot 8 à 9 procent. Weinig opbeurend waren de parlementsverkiezingen in Saarland vorige maand: een magere 6 procent, nog maar net boven de kiesdrempel. Het is allemaal ver verwijderd van de triomftocht van een jaar geleden, toen de ene deelstaat na de andere werd veroverd met percentages rond de 15 procent; in Saksen zelfs 24 procent.


Het geruzie in de partij begon medio januari. Björn Höcke, AfD-fractievoorzitter in Thüringen, hield een rede in Dresden die voor grote opschudding zorgde. De 45-jarige voormalige geschiedenisleraar noemde het Holocaustmonument in Berlijn een 'schande' en wilde de Duitse 'herinneringscultuur' een draai van '180 graden' geven: in plaats van de misdadigers zouden de helden van vroeger herdacht moeten worden. Daarmee raakte hij volgens AfD-watcher Melanie Aman van Der Spiegel aan hét taboe in Duitsland. De partij staat ideologisch op een kruispunt, zegt ze: slaat de AfD definitief af richting extreem-rechts of trekt ze hier een grens?


Petry probeert dat laatste. Ze kondigde eerder aan Höcke uit de partij te zetten, al schijnt een formeel verzoek daartoe nog niet te zijn uitgegaan. De ambitieuze 41-jarige chemicus uit Saksen, hoogzwanger van haar vijfde kind, staat sinds de zomer van 2015 aan het roer van de partij en wil die nu voor het eerst de Bondsdag inloodsen. Onder haar leiding veranderde de koers van anti-Europa naar anti-immigratie; de vluchtelingenkwestie gaf haar partij een duw in de rug.


Petry lijkt haar tegenstanders te hebben onderschat. Niet alleen Höcke's aanhang in Thüringen, die Höcke dit weekend onder luid gejubel afvaardigden naar het congres in Keulen, ook machtige kopstukken binnen de partij steunen hem, zoals vicevoorzitter Alexander Gauland en medevoorzitter Jörg Meuthen. Meuthen gold als gematigd, maar heeft zich toch bij het Höcke-kamp geschaard, volgens Aman uit rancune jegens Petry, die hem als medevoorzitter volkomen overschaduwde.


Petry's positie is verzwakt, ook doordat ze sinds kort door justitie in Dresden wordt verdacht van meineed tijdens de verkiezingen in Saksen enkele jaren geleden. Vóór de affaire-Höcke was Petry de gedoodverfde lijsttrekker voor de bondsdagverkiezingen, inmiddels geldt ze bij delen van de AfD-achterban als omstreden. Ze heeft het zichtbaar moeilijk. Recent brak ze in tranen uit tijdens een partijbijeenomst in het Saksische Weinböhla, waar ze hard werd aangevallen om haar poging Höcke uit te zetten.


Haar uitspraken in Der Tagesspiegel waren een nauwelijks verhulde poging iedereen in de partij weer achter zich te krijgen, schrijft politiek analist Justus Bender in de Frankfurter Algemeine Zeitung. Erg succesvol lijkt haar dreigement niet. De reacties konden niet koeler zijn. Niemand leek het bijzonder te betreuren als ze zou opstappen, smeekbedes om te blijven kwamen er niet. Die stilte, schrijft Bender, zegt alles. Hij herinnert eraan hoe oprichter Bernd Lucke in 2015 ook dreigde met opstappen. Hij onderschatte de radicale vleugel die zich tegen hem keerde en hem uiteindelijk de partij uit werkte. De aanvoerder daarvan? Frauke Petry.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden