Afbouw van ontslagbescherming komt dichterbij

Vakbonden komen alleen te staan. Verhoging van de AOW-leeftijd en versoepeling van het ontslagrecht hangen samen en zijn steeds minder een taboe.

Hij zou uiteindelijk op beide fronten zijn zin wel eens kunnen krijgen, de minister van sociale zaken Piet Hein Donner. Want in het kielzog van de verhoging van de AOW-leeftijd, raakt ook de discussie over het ontslagrecht in een stroomversnelling.

Dat bleek vorige week tijdens een congres over pensionering van het Centraal Planbureau, de Sociaal-economische raad en wetenschappelijk bureau Netspar in Den Haag. Onder het vaandel Rethinking Retirement discussieerden wetenschappers, vakbondsmensen, werkgevers en politici over de vraag of de arbeidsmarkt behoefte heeft aan een toename van oudere werknemers. Immers, oudere werklozen zijn kansloos op de arbeidsmarkt en de perspectieven worden er door de crisis niet beter op. Komt ’langer doorwerken’ niet alleen ten goede aan de hoogopgeleide, kansrijke ouderen terwijl de lager geschoolde, kansarmen langer in een uitkering belanden?

Dat laatste is een schrikbeeld, maar niet denkbeeldig, constateert het CPB. Naar verwachting zal in 2020 60 procent van de Nederlanders tussen 55 en 64 jaar werken. Dat komt mede door de ’doorwerkbonussen’ die de overheid verstrekt om ouderenparticipatie te bevorderen. „Het zijn vooral gezonde ouderen met goede banen die langer doorwerken en bonussen van de overheid ontvangen. De subsidie impliceert daarom een perverse verdeling van arm naar rijk”, zegt CPB-onderzoeker De Mooij.

Verder stimuleren van ouderenparticipatie is volgens hem voorlopig dan ook niet nodig. Want hoe meer ouderen op de arbeidsmarkt komen, hoe meer zich aftekent dat werkgevers niet op hen zitten te wachten. Ouderen komen de laatste jaren van hun loopbaan niet meer van hun plek, zoeken weinig naar nieuwe uitdagingen in het werk en worden nauwelijks bijgeschoold. Ondertussen loopt hun salaris op, of blijft hangen op een hoog niveau dat niet meer aansluit bij hun productiviteit. Als ze hun baan verliezen, is het werkende leven meestal voorbij.

Het CPB, dat helder is over deze ’inefficiënties’, denkt dat de arbeidsmarkt voor ouderen alleen verbetert als deze bestreden worden. Afbouw van de ontslagbescherming is daarom onvermijdelijk. Ouderen moeten mobieler zijn, dus eerder ontslagen worden, maar ook eerder aangenomen. De gouden ketenen van hoge ontslagvergoedingen moeten doorbroken worden. Die houden werknemers na een lang dienstverband op hun plek omdat ze veel rechten hebben opgebouwd en ’veilig zitten’. Werkgevers kunnen of willen de hoge vergoedingen bovendien niet betalen. Hun salaris zou beter in verhouding moeten staan tot hun prestaties. Ofwel, het moet omlaag kunnen aan het eind van de carrière. Ook voor de WW, die werkgever en werknemer veel geld kost, zou volgens het planbureau een alternatief gevonden moeten worden.

Donner zegt blij te zijn dat het CPB nu ook ’om’ is, al is het voorzichtig. Want het CPB ziet ook dat hervormingen vooral voor oudere mannen gunstig zullen uitpakken, maar zwakkere partijen als jongeren en oudere vrouwen juist benadelen.

Wie de hervormingen consequent blijven tegenwerken, zijn de vakbonden. Alexander Pechtold (D66) gaf hen er tijdens het congres flink van langs. De vakbonden vertegenwoordigen maar een klein deel van de werknemers, zegt hij. En toch verpesten ze hervormingsvoorstellen in het belang hun eigen werkende achterban. Buitenstaanders als werkloze ouderen worden daar volgens hem de dupe van.

Peter Gortzak, bestuurder van vakcentrale FNV, leek tijdens het congres steeds verder alleen te komen staan. Een sneer van Pechtold dat slechts 17 procent van de FNV-leden gestemd heeft over het sociaal akkoord moest nog maar eens benadrukken dat de vakbonden nauwelijks meer iemand vertegenwoordigen. Een cao zou daarom zelfs niet meer algemeen bindend mogen zijn, vindt hij. De roep om verworven rechten van werknemers verstomde zo steeds verder.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden