Aelbert Cuyp heeft alsnog een monumentaal gezicht.

Bij Aelbert Cuyp denken meer mensen aan de bekende drukke Amsterdamse markt dan aan Dordrecht, de stad waar deze landschapsschilder zijn belangrijkste inspiratiebronnen vond. Met een opvallend standbeeld presenteert Dordt zich nu als de echte Aelbert Cuyp-stad.

Nikkelen Nelis, Flipje uit Tiel en Michelin-mannetje: deze namen zijn al bedacht voor het onlangs onthulde standbeeld van Aelbert Cuyp in Dordrecht.

Het beeld, 1.80 m hoog en opgebouwd uit roestvrijstalen spiegelbollen, staat in een drukke winkelstraat in het centrum van de stad en trekt veel bekijks. Dat het monument de beroemde Dordtse landschapsschilder Aelbert Cuyp moet verbeelden, ontgaat veel voorbijgangers in eerste instantie. Pas als ze de inscriptie op de 2 meter hoge sokkel gelezen hebben, zie je ze een paar stappen naar achteren doen om nog eens goed te kijken. „Het moet een mens voorstellen”, zegt een man tegen zijn vrouw. „Kijk maar, hij draagt schoenen onder die bollen. Van die dure gaatjesschoenen.”

Die schoenen, een roestvrijstalen afgietsel van een paar originele Van Bommel-schoenen, moesten er echt bij om er een menselijke figuur van te maken, zegt beeldhouwer Maria Roosen. „Anders was het meer een rookpluim geworden. Ik heb gekozen voor de klassieke Van Bommels, omdat dit bedrijf al schoenen maakte in de tijd van Cuyp.”

Roosen vond het wel een uitdaging toen ze werd gevraagd een ontwerp te maken voor een standbeeld van Aelbert Cuyp, van wie niemand weet hoe hij eruitzag. Ze ging Cuyps schilderijen bekijken, las boeken over hem en ontdekte parallellen met haar eigen werk, waarin de verbeelding een grote rol speelt. Roosen maakt objecten van glas en keramiek en spiegelbollen, die vaak doen denken aan lichaamsdelen als borsten en ogen.

„Je kunt van alles bij mijn werk fantaseren en dat deed Aelbert Cuyp in feite ook. Hij fantaseerde landschappen bij elkaar en schilderde heuvels die hij zelf nooit had gezien. Daarom wilde ik geen traditioneel beeld van een man met baret en palet, maar een fantasiebeeld.” Roosen maakte een manshoog beeld van tientallen roestvrijstalen ’kerstballen’ waarin de lucht en de stad – Cuyps belangrijkste thema – zich vele malen weerspiegelen. Cuyp versmelt als het ware met zijn eigen inspiratiebronnen.

Als het aan de Rotaryclub Dordrecht had gelegen, die zeven jaar geleden geld bijeenbracht voor een monument voor Aelbert Cuyp, was er wel een traditioneel standbeeld gekomen. De Rotary had Kees Verkade daarvoor gevraagd, maar zijn ontwerp van een man in zeventiende-eeuwse mantel met penseel stuitte op verzet bij de dienst kunsten van de gemeente. Om de impasse te doorbreken, stelde het Centrum Beeldende Kunst (CBK) voor om nog drie kunstenaars een ontwerp te laten maken.

Directeur Gerrit Willems van het CBK: „Er zijn al zoveel van die traditionele beelden die weinig toevoegen aan een stad, wat overigens ook geldt voor veel moderne beelden. Wij vonden dat Cuyp iets bijzonders verdiende.”

Een jury met daarin twee leden van de Rotary, kunstverzamelaar Joop van Caldenborgh, directeur Peter Schoon van het Dordrechts Museum en directeur Janwillem Schrofer van de Rijksacademie van beeldende kunsten in Amsterdam koos unaniem voor het ontwerp van Roosen. Het is een beeld dat echt bij de stad kan gaan horen, verwoordt Willems het jurystandpunt. „Een plek waar je kunt afspreken.”

De eerste reacties zijn wisselend, zegt Willems, maar jongeren spreekt vooral de humor aan die ook in het beeld zit. „Mijn indruk is dat vooral oudere mannen wat knorrig doen, omdat ze hierin geen verbeelding van Cuyp kunnen ontdekken. Natuurlijk houden we er rekening mee dat de openbare ruimte van iedereen is en dat je mensen geen dingen door de strot moet duwen die agressie oproepen. Maar met een hommage aan de Hollandse meester van het licht mag je wel iets verder gaan dan de gemiddelde blik.”

Maria Roosen: „In mijn atelier kan ik me een grotere vrijheid permitteren dan in de openbare ruimte. Als ik had willen provoceren, had ik het beeld ook een piemel kunnen geven. Maar dat heeft het ook helemaal niet nodig. Ondanks al die bollen en ronde vormen vind ik het toch echt een man geworden die stevig in zijn schoenen staat. En het allermooiste is dat hij er nooit hetzelfde uitziet, doordat het licht, de lucht en de stad die zich erin weerspiegelen ook steeds veranderen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden