Advocaten willen EU voor rechter om migrantencrisis

Beeld AP

Aanklagers van het Internationaal Strafhof moeten een onderzoek starten naar de rol die de EU heeft gespeeld bij de dood van duizenden migranten op de Middellandse Zee, vindt een groep internationale juristen. 

Als tiener zag hij aan de Zuid-Spaanse kust de dode lichamen van migranten uit Marokko aanspoelen. Misschien, zo zegt Juan Branco telefonisch, is toen wel het zaadje geplant voor zijn latere drijfveren. De Frans-Spaanse advocaat wil dat aanklagers van het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag een onderzoek starten naar de dood van duizenden migranten op de Middellandse Zee zijn. En specifiek de rol die de Europese Unie daarbij heeft gespeeld met haar migratiepolitiek van de afgelopen vijf jaar. Die heeft volgens Branco geleid tot misdaden tegen de menselijkheid omdat zeker 12.000 mensen tussen Libië en Europa zijn verdronken.

Een rapport van zo’n 245 pagina’s liet Branco eerder deze week bij het ICC in Den Haag afleveren om de aanklager ervan te overtuigen een zaak tegen de EU en lidstaten als Italië, Frankrijk en Duitsland te beginnen. Dat deed hij met een groepje internationale juristen, onder wie de Israëlische Omer Shatz. “We hebben gebruik gemaakt van informatie die ngo’s en internationale organisaties als de UNHCR en IOM al hadden verzameld”, zegt Branco. “Er is heel veel informatie bekend, alleen een juridische analyse ontbrak tot nu toe nog.”

Die leveren Branco en zijn collega-juristen er nu bij. Volgens hen was er sprake van een gecoördineerde strategie door de Europese Unie. “Politici en ook journalisten hebben de humanitaire crisis gepresenteerd als een opeenvolging van gebeurtenissen. Maar deze crisis werd door de EU uitgelokt om mensen die uit Libië weg probeerden te komen af te schrikken.”

Zo zou de Italiaanse reddingsoperatie Mare Nostrum in 2014 doelbewust zijn vervangen door de veel soberdere missie Triton. “De EU was zich er heel goed van bewust dat die keuze meer doden tot gevolg zou hebben”, zegt Branco. Dat blijkt volgens de juristen onder meer uit een interne memo van Frontex waarin het Europese grensagentschap waarschuwt voor meer dodelijke slachtoffers als Mare Nostrum wordt stopgezet.

Bovendien speelt de EU volgens Branco een kwalijke rol bij de uitbesteding van haar migratiepolitiek aan Libië. Migranten bleven ondanks het wegvallen van Mare Nostrum de oversteek wagen ‘omdat ze in Libië meer te vrezen hadden’. Daarop ging Brussel doelbewust in zee met ‘spelers die als criminelen beschouwd kunnen worden’ om de migranten koste wat het kost tegen te houden. “Zoals met de Libische kustwacht die mensen doodt, opsluit en martelt. Mensen worden overgebracht naar Libische detentiecentra die op concentratiekampen lijken. Zo omschreef een Duitse diplomaat deze centra tegen de Duitse bondskanselier Merkel. Zij was dus van de slechte omstandigheden in die centra op de hoogte.”

De groep juristen wil graag dat de aanklagers van het hof uitzoeken wie uiteindelijk voor deze beslissingen verantwoordelijk zijn en welke personen vervolgens aangeklaagd kunnen worden. Wie hij dan precies bedoelt als hij met een beschuldigende vinger naar de EU wijst? “Ik heb het dan over eurocommissarissen maar ook over staatshoofden. Aan de ene kant roepen ze hoe tragisch het is dat er mensenlevens verloren zijn gegaan maar tegelijkertijd hebben ze dit verlies georganiseerd.”

Geen lijst met namen

Nee, een lijstje met namen en rugnummers heeft Branco niet naar Den Haag gestuurd. “Maar in ons document beschrijven we wel de spelers. Leden van de Europese Raad, eurocommissarissen, maar bijvoorbeeld ook de Italiaanse ministers Marco Minniti en Matteo Salvini. Om erachter te komen wat voor rol zij allemaal hebben gespeeld achter de schermen moet de aanklager een onderzoek instellen om toegang te krijgen tot archieven van de macht in Brussel, Parijs en Berlijn. 

Het is nog maar de vraag of de ICC-aanklagers het zien zitten om deze zaak op te pakken, beseft ook Branco die zelf een paar jaar voor het hof werkte. “Het ICC is voor steun vooral van Europa afhankelijk.” Bovendien doet het strafhof al onderzoek naar misstanden in Libië. Of het ook een onderzoek gaat instellen naar de rol van de EU is dus nog afwachten. Als advocaat moet je ‘wel een beetje gek zijn’ om jaren pro bono zo’n zaak voor te bereiden zonder te weten of die ook wordt opgepakt, geeft Branco toe. “Maar wij denken dat het nut heeft want straffeloosheid van politici is een groot probleem.”

Een woordvoerder van de Europese Commissie heeft de beschuldigingen aan het adres van Brussel alvast ontkend. “Het is onze prioriteit geweest om mensen langs de migratieroutes een humane behandeling te geven en levens te beschermen” zei Natasha Bertaud in een reactie op Branco’s plan. “En bij al onze acties houden we ons aan de internationale en Europese wet.”

Lees ook: 

Ze zijn nog maar twaalf jaar oud en helemaal alleen in Europa

Zo’n honderdduizend minderjarige vluchtelingen trekken alleen door Europa. Ze vormen een ongrijpbare groep, naar wie Europese landen nauwelijks omkijken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden