Advocaten in de cel hebben nu zelf rechtsbijstand nodig

Verdedigers van burgerrechten stelselmatig opgepakt

PEKING - Zelfs de advocaten van advocaten hebben tegenwoordig advocaten nodig. Het bittere grapje circuleert op het Chinese internet, sinds de Chinese advocatenvereniging nieuwe regels heeft opgesteld die advocaten verbieden op internet aandacht te vragen voor cliënten. Tot verontwaardiging van kritische burgerrechten-advocaten, die de regels als een 'muilkorf' veroordelen.

Ze staan echter machteloos tegenover een steeds hardere overheidscampagne, waarbij vrijwel elke week advocaten worden opgepakt. De beschuldigingen variëren: meestal begint het met de vage aantijging 'ruziezoeken en problemen maken', maar de officiële aanklachten die na een periode in detentie worden geformuleerd, worden steeds dreigender. Zo werd dit weekeinde bekend dat de advocaat Tang Jingling wordt beschuldigd van het 'ondermijnen van de staat'.

In de midden-Chinese provincie Henan zitten al weken advocaten vast, die pro deo werk doen voor aidspatiënten. Tientallen collega's reisden naar Henan om Chang Boyang en zijn collega's juridische bijstand te geven, maar ze kregen geen toegang tot de raadslieden.

De hardere aanpak van activistische advocaten is al een tijdje bezig, maar de arrestaties piekten in de aanloop naar de vierde juni, de dag van het neerslaan van de studentendemonstraties in 1989. Zo werd het kopstuk van de burgerrechten-advocaten, Pu Zhiqiang, opgepakt nadat hij een kleine bijeenkomst in privékring over de studentendemonstraties bijwoonde. De advocatuur constateert echter met grote zorgen dat de overheidscampagne tegen advocaten doorgaat, ook nu die gevoelige datum van het jubileum voorbij is.

"De communistische partij ervaart deze burgerrechten-verdedigers als vijandig, ze worden als een bedreiging gezien", aldus Joseph Fewsmith, professor internationale relaties en politieke wetenschappen aan de Universiteit van Boston. Fewsmith, die gespecialiseerd is in politieke hervormingen, voorspelt zwaar weer. President en partijleider Xi Jinping is twee jaar geleden aangetreden, en die lijkt op twee sporen te zitten. De beruchte werkkampen zijn onder Xi afgeschaft, en er zijn enkele hervormingen van het rechtssysteem aangekondigd, maar tegelijkertijd wordt de repressie van advocaten steeds harder.

"Dat het politieke klimaat verhardt tijdens de consolidatie van de macht door een nieuwe leider is gebruikelijk, maar de manier waarop Xi met volle stoom vooruit gaat is zonder precedent. En niemand weet waar het heengaat," aldus Fewsmith.

Als er politiek al iets hervormd wordt, is dat tot dusver alleen zichtbaar in de machtsstructuur zelf, die steeds meer gecentraliseerd wordt. "Er zijn conflicten in de partij-elite. Je ziet het water kolken en dan weet je dat de haaien in de diepte iets aan het doen zijn. Of het daadwerkelijk tot politieke hervormingen komt, weet niemand."

Hij is niet optimistisch: een debat over 'constitutionalisme', de rechten die elke Chinees volgens de grondwet heeft, werd anderhalf jaar geleden al gesmoord, gematigde activisten die ervoor ijveren dat ambtenaren hun vermogen openbaar maken, zijn de afgelopen maanden voor jaren achter de tralies gezet. Nu geeft de centrale partijleiding de honderden 'vecht-tot-het-einde' advocaten, zoals de raadslieden die zich specialiseren in burgerrechten worden genoemd, een duidelijk signaal af: meedoen in het systeem is de enige geaccepteerde weg.

Daarom wil de Vereniging voor Advocaten haar leden verbieden in de media commentaar te geven, open brieven te schrijven of op te roepen tot demonstraties. De Chinese Vereniging van Advocaten zegt dat de regels, waarvan niet duidelijk is of ze ook daadwerkelijk worden ingevoerd, slechts voorkomen dat online hypes rechters beïnvloeden. In de praktijk pakt het verbod op media-activiteiten de advocatuur een belangrijk middel af om aandacht te vestigen op misstanden.

Pu Zhiqiang gearresteerd omdat hij 'ruzie zocht'

Een van de bekendste advocaten van China, Pu Zhiqiang, heeft na een maand in detentie onlangs zijn raadsman Zhang Sizhi voor het eerst gesproken. Zhang is zeer pessimistisch over het lot van Pu. Tijdens Pu's arrestatie - wegens ordeverstoring, ruziezoeken en het illegaal verzamelen van informatie over cliënten - typeerde de krant Global Times hem als 'sociaal opbouwend maar politiek destructief'. De deur van de vijftigjarige Pu stond altijd open voor journalisten. Hij is een beroemdheid op de Chinese twittervariant Weibo. Dit jaar maart ging hij verder: onder de naam 'Pu Zhiqiang Werkstudio' staan video-interviews online waarin zijn clienten, partijleden die beschuldigd werden van corruptie, zich laten interviewen over martelingen. Pu pleit daarin voor hervorming van het systeem waarmee de partij de eigen leden in illegale detentiecentra ondervraagt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden