Advocaat Wilders wraakt rechter

PVV-leider Geert Wilders tijdens zijn rechtszaak in het Justitieel Complex Schiphol. Beeld anp

Advocaat Gert Jan Knoops heeft namens Geert Wilders een wrakingsverzoek ingediend tegen een van de rechters. Elianne van Rens ondermijnde volgens hem de deskundigheid van Paul Cliteur, die vandaag optrad als getuige-deskundige in het proces. Hij heeft daarom geen vertrouwen meer in haar onpartijdigheid.

De rechtbank zaagde Cliteur, hoogleraar encyclopedie van de rechtswetenschap aan de universiteit van Leiden en filosoof, vandaag door over de argumenten die hij gaf waarom Wilders niet bestraft hoeft te worden. Zo werd de rechtsgeleerde niet gespaard toen hij Wilders uitspraken interpreteerde.

Volgens Cliteur bedoelde Wilders dat er een immigratiestop moet komen van mensen uit Marokko. Een politiek standpunt dat hij moet kunnen uitdragen, vindt Cliteur. Een politicus mág onderscheid maken tussen nationaliteiten, zeker als het gaat om mensen die van buiten het land naar Nederland komen. "Anders kun je de immigratiedienst wel opdoeken."

"Anderen lezen zijn uitspraken het heel anders, zij denken: ik moet het land uit als Marokkaan", zei rechter Elianne van Rens. Wilders zélf gaf ook een bredere interpretatie aan zijn uitspraken, voegde voorzitter Steenhuis daaraan toe. In interviews, en ook tijdens de inleidende zittingen in het proces, zei Wilders dat hij niet alleen een immigratiestop bepleit, maar ook vrijwillige remigratie van Nederlanders met een Marokkaanse achtergrond én het gedwongen uitzetten van criminele Marokkaanse Nederlanders. Waarom betrok Cliteur dat er niet bij?

Zijn antwoord: hij had puur en alleen gekeken naar de uitspraken die toen, op dat moment, zijn gedaan. "Ik heb er zo letterlijk mogelijk, zeg maar grammaticaal naar gekeken."

"Het gaat dus om úw eigen interpretatie", stelde rechter Van Rens vast.

Het was een punt dat ze meerdere keren herhaalde. Dat leidde tot grote irritatie bij de verdediging. Advocaat Geert-Jan Knoops zei dat de rechtbank de deskundigheid van Cliteur in twijfel leek te trekken en de indruk wekte dat het hier slechts om een 'mening' ging.

Vooringenomenheid

Na afloop van het verhoor, toen Wilders en Knoops 'alles nog eens goed hadden bekeken', zei Knoops dat de vragen en uitlatingen van Van Rens blijk gaven van 'vooringenomenheid' bij de rechter. Hij haalde tevens aan dat Wilders al eerder Van Rens wilde laten vervangen door uitlatingen die zij in het programma 'Kijken in de ziel' deed. Dat verschoningsverzoek moest de rechter ook in dit geval meenemen.

Bovendien had Van Rens ook een onjuiste weergave van de jurisprudentie gegeven toen het ging over het begrip 'onverdraagzaamheid', aldus Knoops. Hij haalde hier een deel van het verhoor van Cliteur aan waarin een uitspraak van de Hoge Raad van 16 december 2014 over de Amsterdamse politicus Delano Felter werd behandeld. Dat was een zaak die het Openbaar Ministerie (OM) er mede toe bracht Wilders te gaan vervolgen.

Delano Felter, toen leider van de Amsterdamse Republikeinse Moderne Partij, zei in 2010 voor de camera van AT5 dat hij homo's het land uit zou 'sodemieteren'. Hij werd vrijgesproken door het gerechtshof voor het discrimineren van en aanzetten tot haat, maar de Hoge Raad vernietigde die vrijspraak in 2014. Dat deed de Raad met een beroep op een nog niet eerder in de rechtspraak gebruikt begrip: onverdraagzaamheid. Wie daartoe aanzet, is ook strafbaar, oordeelde de Raad. Felter werd alsnog veroordeeld.

Cliteur vindt dat een slechte zaak. Hij zegt dat de Raad met onverdraagzaamheid een 'buitenwettelijk criterium' heeft geïntroduceerd. Het is niet op democratische wijze door het parlement in de wet gezet en vindt dat de uitspraak van de Hoge Raad geen rol mag spelen in de zaak-Wilders. Ook al omdat die dateert van ná Wilders' gewraakte uitspraken. Hij had er dus niet van kunnen weten. Daarmee zou een beroep op de zaak-Felter indruisen tegen het 'legaliteitsbeginsel': je moet ten tijde van je strafbare daad kunnen weten dat die strafbaar is.

Interruptie van de rechter: "Dat geldt toch ook voor Felter zelf? Dat de uitspraak ná zijn daad kwam? En toch werd hij veroordeeld."

Bovendien, bracht de rechtbank in stelling, heeft ook het Europese hof het begrip daarna gebruikt, en wel in de zaak tegen de Waalse parlementariër van het Waalse Front National Daniel Féret, die veroordeeld werd voor onder andere discriminatie.

Het wrakingsverzoek wordt vrijdagmorgen behandeld. Rechters van de rechtbank Noord-Holland buigen zich vanaf 10.00 uur over het verzoek. Het is niet op voorhand bekend wanneer de wrakingskamer uitspraak doet. Dat kan direct zijn, maar in theorie ook twee weken later. Het is daarom nog onduidelijk of het proces tegen Wilders, die onder meer wordt vervolgd voor aanzetten tot haat, vertraging zal oplopen.

Paul Cliteur Beeld Hollandse Hoogte
Gert Jan Knoops, de advocaat van Geert Wilders. Beeld anp

Cliteurs' betoog

Stel dat PVV-leider Geert Wilders op 19 maart 2014 in het Haagse café De Tijd zijn toehoorders had gevraagd: 'Willen jullie meer of minder Amerikanen?' Of, pak hem beet, Fransen? Maleisiërs? Had hij dan ook voor de rechter moeten verschijnen?

Nee, denkt de Leidse rechtsgeleerde en filosoof Paul Cliteur, die deze vergelijkingen vandaag meerdere keren trok tijdens de tweede zittingsdag in het proces-Wilders. Hij trad op als getuige-deskundigde, op verzoek van Wilders' advocaat Geert-Jan Knoops.

Cliteurs punt: Wilders had het die avond in het café over nationaliteit, niet over ras. Volgens Cliteur, hoogleraar encyclopedie van de rechtswetenschap aan de universiteit van Leiden, staat Wilders onterecht voor de rechter, omdat over nationaliteit helemaal niet wordt gerept in de wetsartikelen op grond waarvan het Openbaar Ministerie hem vervolgt.

Het gaat om twee artikelen uit het wetboek van strafrecht. Die verbieden groepsbelediging (artikel 137c) en het aanzetten tot haat, discriminatie of geweld (137d). De artikelen preciseren dat wel, zei Cliteur. Ze gaan alleen op als je beledigt of discrimineert op grond van: ras, godsdienst, sekse, seksuele geaardheid of handicap. Nationaliteit, zei Cliteur, staat niet in dat rijtje. "Met de beste wil van de wereld kun je van een ras geen nationaliteit maken of andersom."

Je moet deze wetsartikelen, zei hij, zo beperkt en terughoudend mogelijk toepassen. Racisme kun je niet zo ver oprekken dat er ook het beschermen van cultuur of nationaliteit onder valt. "Het uiterlijk van mensen moet er wel iets mee te maken blijven hebben."

Officier van justitie Wouter Bos stelde Cliteur kritische vragen. Had hij bestudeerd hoe de Verenigde Naties, waarvan Nederland het verdrag tegen rassendiscriminatie heeft ondertekend, het begrip ras uitlegt? Is hij eigenlijk wel deskundig op het gebied van ras? Cliteur wist zich met die vragen niet goed raad. En had Cliteur ook naar de interpretatiegeschiedenis van artikel 137 c en d gekeken?
"Ehm, misschien kunt u me een voorbeeld geven?" zei Cliteur.

Bos: "Nee dus."

Cliteur zei dat de beschuldiging van 'haatzaaien' ook problematisch was en op gespannen staat met de vrijheid van meningsuiting. "Het staat iedereen vrij te haten wat hij wil. En daar ook anderen toe te bewegen. Het wordt pas een probleem als het leidt tot geweld." De rechter: "Kennelijk heeft de wetgever het wel nodig geacht het te verbieden."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden