Advocaat Lubanga: Alle getuigende kindsoldaten logen

Thomas Lubanga in juni 2003 met bewapende manschappen van de Union des Patriotes Congolais bij zijn huis in Bunia. Beeld EPA
Thomas Lubanga in juni 2003 met bewapende manschappen van de Union des Patriotes Congolais bij zijn huis in Bunia.Beeld EPA

Het historische moment is aangebroken dat het Internationaal Strafhof in Den Haag voor het eerst in zijn tienjarig bestaan vonnis heeft gewezen. De Congolese krijgsheer Thomas Lubanga heeft vandaag gehoord dat de drie rechters die zijn zaak behandelen hem schuldig achten aan oorlogsmisdaden. Maar waar ging het eigenlijk om in dit proces?

Het is 25 augustus 2011. Op de monitoren in de rechtszaal van het strafhof verschijnen vage beelden van een oude video. De lange Thomas Lubanga Dyilo loopt swingend rond in camouflagepak, omringd door tientallen mannen en jongens.

In de volgende clip spreekt de krijgsheer in trainingskamp Rwampara in Oost-Congo zijn manschappen moed in. 'Het werk waarvoor jullie het leger zijn ingegaan, en waarvoor jullie getraind worden en wapens gebruiken, is gezegend,' oreert Lubanga. Sommige rebellen dragen een militair uniform, andere niet meer dan een slordig T-shirt en broek. Er zijn jongens bij die er wel heel jong uitzien.

Dat is precies waarom het team van aanklager Luis Moreno-Ocampo de beelden laat zien tijdens deze tweedaagse zitting waarop de partijen in de zaak-Lubanga hun slotpleidooi houden. Alle kinderen op deze video zijn soldaten van Lubanga's rebellenleger, betoogt de aanklager.

De publieke tribune zit vol. Bezoekers werpen steelse blikken naar de eerste rij, waar Angelina Jolie zit. De internationale filmster, die zich inzet voor humanitair werk, is net als diplomaten, juristen, journalisten en andere belangstellenden speciaal voor deze zitting naar het strafhof gekomen. Links in de rechtszaal zit de verdachte, gekleed in een kostuum.

De bloedige oorlog van de UPC
Thomas Lubanga was de leider van de Union des Patriotes Congolais (UPC), een gewapende rebellengroep die opkwam voor de Hema-bevolkingsgroep in Ituri, een district rijk aan goud in het oosten van Congo. Tijdens een bloedige oorlog, waarbij lokale rebellengroepen, het Congolese leger, Oeganda en Rwanda betrokken waren, maakte de UPC zich schuldig aan ernstige mensenrechtenschendingen als moord, marteling, plundering en het gebruik van kindsoldaten.

Bijna exact zes jaar geleden, op 17 maart 2006, werd Lubanga door de Congolese autoriteiten overgedragen aan het Internationaal Strafhof in Den Haag. Gezien de gruweldaden die de UPC heeft begaan, kreeg Thomas Lubanga slechts een beperkte aanklacht: oorlogsmisdaden wegens het rekruteren en het laten meevechten van kindsoldaten onder de vijftien jaar. Fatou Bensouda, plaatsvervangend aanklager, stelt tijdens haar requisitoir dat het om honderden kinderen ging. "Die werden getraind in zo'n twintig kampen in Ituri, een gebied groter dan Nederland. Ze werden gebruikt om te vechten, werden gebruikt om te doden, verkrachten en plunderen", betoogt Bensouda.

De zaak werd gekenmerkt door juridisch tumult. In 2008 en 2010 eisten de drie rechters in de zaak Lubanga's vrijlating omdat zij een eerlijk proces niet mogelijk achtten. Maar de rechters van de beroepskamer draaiden in beide gevallen de besluiten van hun collega's terug. Lubanga bleef gedetineerd in Scheveningen, waar inmiddels ook twee Congolese aartsrivalen vastzaten.

204 zittingen, 63 getuigen, 129 slachtoffers
Het proces zou uiteindelijk 204 zittingen tellen. Daarbij werden 36 getuigen gehoord die door de aanklager werden opgeroepen, 24 getuigen voor de verdediging, plus 3 getuigen voor de 129 slachtoffers, die het recht hadden via een advocaat deel te nemen aan het proces.

Dat de verdediging niet onder de indruk is van het bewijsmateriaal blijkt als de advocaat van Lubanga op 26 augustus haar slotpleidooi houdt. Catherine Mabille stelt dat alle negen kindsoldaten die optraden als getuigen hebben gelogen. Maar liefst acht waren nooit soldaat in Lubanga's rebellenleger. Alleen de negende was gerekruteerd, maar die getuige had over alles, inclusief zijn leeftijd, gelogen, stelt Mabille. Op de publieke tribune ontstaat opeens twijfel over het werk van de aanklager. Er wordt gewikt en gewogen. Maar voor buitenstaanders blijft het moeilijk om door de retoriek van de partijen heen te kijken.

Sinds de slotpleidooien hebben de drie rechters zich een half jaar over het dossier gebogen. Vandaag zal blijken hoe zij het bewijsmateriaal van de aanklager beoordelen en hoe zwaar de woorden van de verdediging wegen. Tijdens de korte zitting, die om tien uur begint, zullen de rechters alleen aangeven of Lubanga schuldig of onschuldig is. Pas later volgt een eventuele strafmaat.

Strafhof doet onderzoek in zeven conflictgebieden

Het International Strafhof, dat in 2002 van start ging, is het enige permanente internationale gerecht dat genocide, oorlogsmisdaden en misdrijven tegen de menselijkheid kan vervolgen. Nadat eerder Oeganda een conflictsituatie op het eigen grondgebied naar het strafhof verwees, volgde in 2004 de Democratische Republiek Congo. Thomas Dyilo Lubanga was de eerste verdachte die het hof in handen kreeg. Na jaren van onderzoek leidde zijn zaak tot het allereerste proces.

Inmiddels doet het strafhof onderzoek in zeven conflictgebieden: Oeganda, DR Congo, de Centraal Afrikaanse Republiek, Darfoer/Soedan, Kenia, Libië en Ivoorkust. In totaal zijn 28 personen aangeklaagd. Twee van hen zijn overleden, de aanklachten tegen vier personen zijn niet bevestigd. Minstens acht verdachten zijn nog voortvluchtig, onder wie de militaire commandant van Lubanga's UPC. Deze Bosco Ntaganda, bijnaam The Terminator, is generaal in het Congolese leger en beweegt zich vrij in het oosten van het land.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden