Adviseur kabinet: Burgers verdienen betere inspraak

Annemieke Nijhof: "Voer een open gesprek met burgers en laat ze vertellen wat voor hun de waarde van het landschap is."Beeld ANP

De overheid moet burgers beter en eerder betrekken bij belangrijke ingrepen in het landschap. De wijze waarop omwonenden nu inspraak hebben op plannen in hun omgeving, zoals rond de komst van grote windmolenparken, deugt niet en kan zelfs 'polariserend' werken.

Deze conclusie trekt de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli) in het vandaag verschenen rapport 'Verbindend landschap'. Het advies is aangeboden aan minister Melanie Schultz van infrastructuur en milieu en staatssecretaris Martijn van Dam van economische zaken.

De Rli, een adviseur van het kabinet, benadrukt dat het landschap de komende decennia ingrijpend op de schop gaat. Door de klimaatverandering moet Nederland bestand worden gemaakt tegen de gevolgen van de temperatuurstijging. Tegelijkertijd is het kabinet gehouden aan het klimaatakkoord van Parijs. Dat betekent dat Nederland in sneltreinvaart zal moeten verduurzamen, met behulp van alle denkbare hernieuwbare energiebronnen.

De Raad voor de leefomgeving en infrastructuur is bezorgd vanwege het wegvallen van specifiek rijksbeleid rond landschap. "Zijn we dan niet bezig de boel te verstieren?", vraagt Annemieke Nijhof zich af, lid van de Rli. De veranderingen die nodig zijn, bieden volgens haar juist volop kansen om 'nieuwe, waardevolle landschappen' te creëren. Maar dan moeten burgers wel op de juiste manier bij belangrijke besluiten worden betrokken.

Omwonenden en andere belanghebbenden krijgen een plan voor ogen en worden om hun mening gevraagd. "Dat noemen we dan inspraak", zegt Nijhof. "Denk aan de discussies over windmolens en de schaalvergroting in het landbouw. Burgers worden ingedeeld in voor- en tegenstanders. Maar dan is het al te laat. Op deze manier kan de discussie polariserend werken."

Windmolens bij de Noordzee.Beeld ANP

De adviesraad uit kritiek op de uitvoering van het energieakkoord, het monsterverbond tussen kabinet, werkgevers, vakbonden en milieuorganisaties dat bedoeld is om de komende jaren veel meer energie duurzaam om te wekken. Projecten zijn te veel van hogerhand opgelegd. "Majeure ingrepen zijn onderschat. De windmolens zijn aan de hand van een verdeelsleutel verspreid over de provincies en verder over de gemeenten." Het leidde tot maatschappelijk verzet.

Nijhof wil de kwestie 'niet romantiseren', zegt ze. "Begrijp me goed: er blijven altijd pijnlijke beslissingen over." Maar de burgers verdienen een andere benadering. "Ze zijn mondiger geworden", vertelt Nijhof. "Voer een open gesprek met burgers en laat ze vertellen wat voor hun de waarde van het landschap is. Dan krijg je erkenning van de angst voor het vreemde."

Trots op hun 'Silicon Valley'
Als voorbeeld noemt ze de gesprekken die de adviesraad met inwoners van het Westland voerde. "Als buitenstaander ben je geneigd snel te oordelen, over van alles dat daar lelijk is. Maar praat met de mensen en ze vertellen je hoe trots ze zijn op hun 'Silicon Valley'. Zij kunnen je vertellen over wat van waarde is."

Kassen rond Maasdijk.Beeld Jacques Zorgman

Een voorbeeld waar het misging was de discussie over wel of niet bouwen aan de kust. Minister Schultz wilde de bouwregels versoepelen, tot woede van veel kustbewoners. 'Het korte, felle debat over de bebouwing aan de kust toonde aan hoeveel emotie het begrip 'landschap' kan oproepen', staat in het adviesrapport. 'De aandacht van de overheid voor landschap neemt af, terwijl die bij burgers juist toeneemt'.

Omwonenden voelden zich voor een voldongen feit gesteld en protesteerden. Nijhof: "Hier had op grotere schaal een debat moeten plaatsvinden met alle betrokkenen. Als de overheid eerst goed in beeld had gebracht wat het diepte verlangen van de burgers is en wat hun angsten zijn, had je een conflict wellicht kunnen voorkomen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden