Tips

Advies van Joop Zoetemelk helpt verzorgers de crisis door

Joop Zoetemelk in de Tour de France van 1980. Beeld AFP

De personeelsleden in de zorg kunnen in de corona-crisis overeind blijven door het spoor van oud-wielrenner Joop Zoetemelk te volgen.

Hij zag de verzorgers, verpleegkundigen en artsen zwoegen. Hij aanschouwde hoe ziekenhuizen en verpleeginstellingen kraken. En wat kan ík doen, dacht gezondheidszorgpsycholoog Huub Buijssen. Hij schreef daarom een praktische brochure voor de mensen in de organisaties onder druk. ‘Overeind blijven in tijden van het coronavirus’, heet ie.

Buijssen is geen onbekende in de wereld van de zorg en nazorg voor personeel. In 1995 schreef hij als eerste een boek over de psychische effecten die kunnen optreden bij zorgpersoneel, onder de titel: ‘Als je beroep een nachtmerrie wordt’. Daarna trok hij het land door met lezingen en trainingen. Hij heeft een soort EHBO ontwikkeld waarbij een opgeleid team van naaste collega’s de medewerker opvangt die in het werk psychische klachten heeft ontwikkeld. Inmiddels is in de zorg-cao vastgelegd dat elke zorg-instelling nazorg moet regelen voor zijn medewerkers personeel.

De stress en druk in de corona-tijd is voor een deel te vergelijken met die tijdens andere incidenten, zegt Buijssen, al hoewel er ook verschillen zijn. “Er is in de zorg sprake van een traumatische gebeurtenis als er plotseling en onverwacht iets gebeurt dat extreme gevoelens van machteloosheid, angst en afschuw bij je oproept en waarbij je direct of indirect met de dood wordt geconfronteerd.”

Huub Buijssen.Beeld Patrick Post

Dat is in deze crisis absoluut het geval. Als je daarbij of daarna als zorgmedewerker herbelevingen hebt, vermijdingsgedrag en extra waakzaam bent, kun je volgens hem spreken van een psychotrauma. Dat is niets om van te schrikken, zegt Buijssen. “Een heel normale reactie op een abnormale situatie, die ook nog eens helend kan zijn.” Maar daarover straks meer.

De coronacrisis wijkt óók af van andere calamiteiten. Zorgmedewerkers staan niet alleen, ze delen het trauma met elkaar. Iedereen zit in hetzelfde schuitje. En daarbij komt dat de crisis niet ten einde is, maar zich langzaam ontwikkelt. Niemand weet waar die zal eindigen. “Dat samen ervaren kan een voordeel zijn”, zegt Buijssen. “Als je in je eentje in het bos een onweer meemaakt, is dat erger dan dat je daar met z’n vieren staat. Mensen zijn groepsdieren, en in gezelschap is het minder heftig. Door het samen mee te maken, is er ook direct herkenning en erkenning als er psychische problemen optreden.”

Maar de lange duur van de crisis kan juist weer uitputtend zijn. “Mensen blijven in het ongewisse, er is nog geen licht aan het eind van de tunnel. Uit onderzoek blijkt dat mensen die bericht hebben gekregen van ontslag er beter aan toe zijn dan mensen die dit nog niet gekregen en nog mogen hopen dat hun baan blijft behouden. Zo weten we ook dat het wachten op een mogelijke fatale medische diagnose het zwaarste is. Dat zie je in de corona-crisis terug. We kunnen heel moeilijk leven met onzekerheid.”

Bij natuurrampen heeft na afloop uiteindelijk 10 procent van de hulpverleners professionele hulp nodig, 90 procent vertoont dus verbazingwekkend veel veerkracht. Door de lange duur kan dit voor hulpverleners in de corona-crisis hoger uitpakken. Juist daarom is het volgens Buijssen belangrijk dat personeel in die eerste maand waarin het ‘normale’ psychotrauma wordt ontwikkeld, goed voor zichzelf zorgt, en door collega’s wordt begeleid. Zo kan worden voorkomen dat chronische stress ontstaat en straks professionele hulp nodig is.

Buijssen heeft in zijn handleiding tientallen tips opgenomen, variërend van ‘schrijf de stress van je af’ tot ‘zorg voor structuur’. “Het zijn er teveel om allemaal op te volgen, dus je moet kiezen wat bij je past.” Maar toch heeft hij ook een algemeen advies. “Het kenmerk van een psychotrauma is herbeleving en vermijding. Juist die zijn de sleutel tot herstel. Dus denk in je drukke zorgbestaan aan rust en afleiding, ga niet dóór, maar probeer thuis letterlijk die knop om te draaien. Wielrenner Joop Zoetemelk heeft een gevleugelde uitspraak: de Tour win je in bed. Hij nam zijn rust, zodat hij op de fiets kon presteren.” 

Meer info over bestellen brochure op: www.traumaopvang.com

Lees ook: Het goede nieuws over dementie: niet alles gaat verloren

Huub Buijssen herschreef vorig jaar zijn eigen handboek voor familie van mensen met dementie. Het geheugen verdwijnt, maar veel anders blijft behouden, stelt hij. ‘Het is niet allemaal kommer en kwel, je kunt er samen wat van maken.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden