Adornoprijs voor omstreden filosofe

Kritiek is ze wel gewend. Toen de prominente Amerikaanse filosofe Judith Butler vorig jaar een eredoctoraat kreeg in Bordeaux stonden er demonstranten voor de universiteit te joelen. Ze protesteerden tegen Butlers feministische filosofie en tegen de woordenmist waarmee ze die inkleedt. Omdat tegenover het handjevol demonstranten maar liefst 700 belangstellenden stonden die de filosofe op de been had weten te brengen, leek de kritiek Butler weinig te deren.

Maar de verwijten die haar werden gemaakt in Frankfurt, waar ze onlangs de driejaarlijkse Adornoprijs kreeg toegekend, kon ze niet onbeantwoord laten. De secretaris van de Duitse Centrale Joodse Raad noemde de toekenning van de prijs aan Butler 'niet zomaar een vergissing', omdat de filosofe 'een bekend hater van Israël' zou zijn.

En dat terwijl de prijs - voor buitengewone prestaties op het gebied van muziek, film, literatuur en filosofie - juist is vernoemd naar Theodor Adorno, de Joods-Duiste filosoof die in 1934 Frankfurt ontvluchtte vanwege het opkomende fascisme.

Butler, die zelf Joods is met Russische en Hongaarse voorouders, manifesteert zich behalve als feminist en filosoof ook als politiek activist. Ze is uitgesproken kritisch over de Israëlische politiek in het Midden-Oosten en een voorstander van een geweldloze boycot van Israël. Dat brengt sommigen ertoe haar te betichten van antisemitisme. Een Israëlische hoogleraar politieke wetenschappen schreef bijvoorbeeld: "Butler behoort tot een klein groepje naamjoden die worden gebruikt om de voortdurende oorlog tegen Israël te rechtvaardigen."

In een lang artikel diende Judith Butler haar criticasters van repliek. Volgens de filosofe zijn zij erop uit haar het zwijgen op te leggen. "Het is onwaar, absurd en pijnlijk om te beweren dat wie kritiek heeft op de staat Israël een antisemiet is, en in het geval hij zelf Joods is, lijdt aan zelfhaat."

"Gelet op de geschiedenis waaruit ik voortkom", vervolgde Butler, "is voor mij van groot belang dat ik mij als Jood uitspreek tegen onrechtvaardigheid en racisme."

Het besluit om Judith Butler de Adornoprijs toe te kennen komt op een moment dat de relatie tussen Duitsland en de wereldwijde Joodse gemeenschap gespannen is. In Maart zorgde Nobelprijswinnaar Gunther Grass voor controverse met een gedicht waarin hij Israël een bedreiging voor de wereldvrede noemde. En in de zomer was er veel tumult nadat een rechter in Keulen had geoordeeld dat het joodse (en islamitische) ritueel van jongensbesnijdenis gelijkstaat aan het toebrengen van lichamelijk letsel.

De jury van de Adornoprijs (50 duizend euro beschikbaar gesteld door de stad Frankfurt en eerder uitgereikt aan onder anderen Jürgen Habermas en Jacques Derrida) nam afstand van de kritiek op Butler. De juryvoorzitter prees de filosofe als 'een van de belangrijkste denkers van onze tijd'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden