'Adieu Alexander': Pechtold stopt als partijleider van D66

D66-leider Alexander Pechtold kondigt op het najaarscongres in Den Bosch zijn vertrek aan. Beeld ANP

Alexander Pechtold stopt als fractievoorzitter van D66. Dat heeft hij zatermiddag bekendgemaakt op het congres van de partij in Den Bosch. Pechtold neemt dinsdag afscheid van de Tweede Kamer.

Pechtold was twaalfeneenhalf jaar partijleider van D66. In zijn toespraak op het congres zei Pechtold dat het ‘tijd is voor een nieuwe generatie’. “Na de verkiezingen had ik één duidelijk doel: D66 in het kabinet brengen.” Volgens hem is het kabinet een jaar geleden goed uit de startblokken gekomen en hebben de D66-bewindslieden hun draai gevonden. “Onze ideeën vinden hun weg naar de samenleving. Onze fractie van negentien is nu klaar voor een nieuwe fase.”

Toch lukte het de partij de afgelopen tijd niet om die boodschap over te brengen naar de kiezer. D66 staat op verlies in de peilingen. De vertrekkende partijleider refereerde aan die polls in zijn afscheidsspeech: “Het gaat weer even wat minder met de kiezersgunst, maar dat hebben we eerder meegemaakt en dat brengt ons niet in verwarring. Ik ben er van overtuigd dat mensen bij de verkiezingen weer gaan zien dat een stem op ons een waardevolle stem is.”

Groot verlies

Premier Mark Rutte noemt het vertrek van Pechtold “een groot verlies voor zijn partij en voor de Nederlandse politiek.” Op zijn facebookpagina schrijft de premier dat er weinig mensen in de politiek zijn die hij zo goed kent. Hij noemt Pechtold “een hartstochtelijk verdediger van de democratie” en “iemand met wie je altijd zaken kunt doen.” 

Collega-fractieleiders roemen op sociale media zijn debatvaardigheden en ‘politieke vakmanschap’. Gert-Jan Segers (ChristenUnie), met wie Pechtold eind vorig jaar toetrad tot het kabinet-Rutte III wijst op de ‘op onderdelen grote verschillen’ tussen hun partijen. “Met respect voor die verschillen is al jaren sprake van een goede samenwerking.” PVV-leider Geert Wilders, met wie Pechtold het in debatten geregeld aan de stok had, tweet ‘Adieu Alexander’.

Nadat hij bijna een jaar minister van koninkrijksrelaties en bestuurlijke vernieuwing was geweest, werd Pechtold in 2006 verkozen tot lijsttrekker voor de verkiezingen van november dat jaar. Hij won in een ledenreferendum van Lousewies van der Laan. Toen Pechtold aantrad, stond D66 er dramatisch voor. Er werd gesproken over opheffing. D66 haalde drie zetels bij de Tweede Kamerverkiezingen dat jaar en de partij ging de oppositie in.

Vanuit de oppositie wist Pechtold de partij weer smoel te geven, als sterke debater en door Geert Wilders stevig van repliek te dienen. Ook pleitte Pechtold vaak voor een sterk Europa, bijvoorbeeld tijdens de eurocrisis rond Griekenland. Hij werd in 2007 en 2009 door de parlementaire pers verkozen tot politicus van het jaar. In 2010 groeide D66 bij de Kamerverkiezingen naar 10 zetels. Aanvankelijk ging de partij opnieuw de oppositie in, tot het kabinet-Rutte I (VVD, CDA met gedoogsteun van de PVV) viel. Pechtold hielp na de val van het kabinet VVD en CDA met het maken van een begroting met daarin veel bezuinigingen om te voldoen aan Europese begrotingsnormen.

Alexander Pechtold, zaterdag op het D66-congres. Beeld ANP

Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2012 was Pechtold opnieuw lijsttrekker voor D66 en weer groeide de partij, ditmaal met twee zetels. De partij ging de oppositie in, maar sloot geregeld akkoorden met de coalitie van VVD en PvdA, die gedurende het grootste deel van de kabinetsperiode niet konden leunen op een meerderheid in de Eerste Kamer.

Historische winst

Bij de Kamerverkiezingen van maart vorig jaar haalde D66 haar grootste verkiezingsoverwinning. De partij bezet nu 19 zetels in de Kamer. Ook trad D66 toe tot het kabinet met VVD, CDA en ChristenUnie. D66 moest de afgelopen tijd kabinetsmaatregelen verdedigen die gevoelig liggen bij de achterban, zoals de afschaffing van de dividendbelasting, die inmiddels van de baan is. Ook is een deel van de partijleden kritisch over de afschaffing van het raadgevend referendum. 

De kritiek op D66 en de slechte peilingen leken af te stralen op Pechtold. De afgelopen tijd werd er in de media veelvuldig gespeculeerd over zijn aftreden. Overigens klonk er nauwelijks openlijke kritiek vanuit zijn partij. Pechtold kwam het afgelopen jaar ook onder vuur te liggen vanwege een appartement in Scheveningen dat hij van een bevriende ex-diplomaat had gekregen en niet had gemeld in het geschenkenregister van de Tweede Kamer. Daarnaast kwam Pechtold dit jaar negatief in het nieuws met verhalen over een afgebroken relatie met een Meppels D66-raadslid in Story.

Wie Pechtold opvolgt, is nog niet bekend. Dinsdag kiest de D66-fractie in de Tweede Kamer een opvolger. Waarschijnlijk komt er voor de volgende verkiezingen opnieuw een ledenreferendum, net als in 2006. Pechtold zegt niet te weten wat hij nu gaat doen. Hij wil zich in ieder geval niet als oud-partijleider vanaf de zijlijn bemoeien met de partij in talkshows en opiniestukken. “Ik realiseer me heel goed: partijleider zijn is een grote verantwoordelijkheid, maar oud-partijleider zijn vraagt misschien nog wel meer van je.”

Lees ook:

Hou houdt D66 de achterban loyaal?

Het moest een feestcongres worden, waarop de kroonjuwelen van D66 met veel enthousiasme worden afgestoft. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden