Actrice Joy Delima: ‘ Een rolmodel te mogen zijn, is een eer.’

Roaring TwentiesJoy Delima

Actrice Joy Delima: Een zwarte vrouw op het podium is een politiek statement, of je wilt of niet

Actrice Joy Delima: ‘ Een rolmodel te mogen zijn, is een eer.’Beeld Patrick Post

Welke jonge kunstenaars bepalen het beeld de komende tien jaar? Trouw tipt 20 twintigers. Vandaag Joy Delima van Internationaal Theater Amsterdam. Zij verwacht meer ‘zichtbare’ acteurs van kleur.

“Ik ben Sandy 507, oeh-oeh-oeh-oeh-ah!” Mensen kijken even op als Joy Delima (25) in een Rotterdams café in de rol van robot schiet. ‘Robot Sandy 507’ was het eerste personage dat ze ooit speelde, maar ze weet het nog ­precies. Tien jaar oud was ze, een verlegen kind uit Rotterdam-Alexander, toen ze helemaal ­losging tijdens een optreden bij jeugdtheater Hofplein. “Mijn ouders sloegen steil achterover, want daar stal hun ­onzekere dochter opeens zelfverzekerd voor vijfhonderd mensen de show.”

Delima ontdekte dat ze grip op de wereld krijgt door zich in een ander in te leven. Haar talent voor ‘transformatie’, zoals dat in acteertermen mooi heet, leverde haar afgelopen jaar een nominatie op voor de prestigieuze ­Colombina-theaterprijs voor haar rol in ‘Onze Straat’ van het Nationale Theater. Daar liep ze stage als onderdeel van haar opleiding aan de toneelschool in Arnhem.

Haar rol als ambitieus meisje in een sappelend eenoudergezin van migrantenafkomst maakte diepe indruk.

Ook op regisseur Ivo van Hove van Internationaal Theater Amsterdam (ITA), door wie ze werd gevraagd auditie te doen en – amper afgestudeerd – werd aangenomen. Volgend seizoen treedt Delima toe tot dat vermaarde ITA-spelersensemble met toppers als Gijs Scholten van Aschat en Halina Reijn. 

“Het mooie van mens zijn, is dat je je kunt inleven in de ander”, stelt ze. “Ik denk dat het je heel veel kan geven als je dat probeert.” Haar eigen kwetsbaarheid helpt haar daarbij, ontdekte ze op de toneelschool. De komende tien jaar hoopt Delima die kwetsbaarheid verder te kunnen omarmen. “Het lijkt me vreselijk ­iemand te worden die niet meer is te ­raken. Vroeger beperkte mijn onzekerheid me, maar sinds ik er heel open over ben, is het mijn kracht geworden.”

Een ongemakkelijke openbaring

Dat ondervond ze in acteren én in schrijven. In ‘Allemaal Mensen/ Umuntu’ van Oostpool speelde ze een zelfgeschreven monoloog over haar haar. “Toen ik op de toneelschool zat heb ik mijn ontkroeste haar afgeschoren. In het stuk leg ik uit hoe ik daartoe ben gekomen. Ik kwam erachter dat mijn tot dan toe altijd chemisch behandelde haar een pijnlijke geschiedenis heeft, waarvan ik me niet eens bewust was.”

“Onder slavernij werd het haar van zwarte mannen en vrouwen afgeschoren om hun identiteit en status af te nemen. In de koloniale tijd werd glad haar vervolgens als ‘goed’ en ­kroeshaar als ‘slecht’ gezien. Dat geldt nog steeds: glad haar is op veel plekken het schoonheidsideaal, men vindt het netter en professioneler staan dan kroeshaar.”

In de monoloog vertelt Delima hoe ongemakkelijk die openbaring voelde. “Nog steeds vind ik het heftig om te ontdekken dat wat ik heb – kroeshaar – en wie ik ben, kennelijk niet als mooi wordt ervaren. Toen ik werd aangenomen op de toneelschool, verhuisde ik van een divers Rotterdam naar ‘wit’ Arnhem. Voor het eerst voelde ik heel bewust: ik ben een zwarte vrouw. Dat leidde tot een reis van zelfacceptatie en zelfliefde, die er uiteindelijk toe heeft geleid dat ik mijn eigen haar terug wilde.”

‘Als ik op het podium ben, ziet men een zwarte vrouw’

Ze wil niet dat haar etniciteit – haar moeder heeft Surinaamse en haar vader Curaçaose roots – een te grote rol speelt als ze in de toneelklassiekers staat bij ITA. “Maar als ik op podium ben, ziet men een zwarte vrouw. Dat is nog steeds een politiek statement, of je wilt of niet. Een rolmodel te mogen zijn, is een eer. Maar wanneer je daardoor bang wordt fouten te maken, kan dat je ­beperken.”

Als ‘een guppie dat net komt kijken’ vindt ze het lastig om uitspraken te doen over de rollen die ze bij ITA zal gaan spelen. “Er zal ongetwijfeld ruimte zijn om het over diversiteit te hebben. Bij Toneelgroep Oostpool speelde de zwarte actrice Romana Vrede in Shakespeares ‘Richard III’ de moeder van Richard, een witte man. Doordat zij die rol speelde was het vernieuwend. Nina Simone heeft gezegd: ‘It’s an artist’s duty to reflect the time’. Dat is ook mijn artistieke credo geworden.”

Met de productie ‘De Stamboom Monologen’ toert Delima momenteel door het land, in samenwerking van ­Artez Toneelschool Arnhem en De Veenfabriek. “Hierin zoek ik ­antwoord op de vraag wie ik ben en waar ik vandaan kom. Ik kreeg als ­eerste persoon toegang tot de gedigitaliseerde slavenregisters, die in juni 2019 openbaar werden gemaakt. Ik wist ­altijd wel dat ik voortkom uit mensen die tot slaaf zijn gemaakt, maar nu zag ik het zwart op wit staan. Het werd heel concreet en dat was confronterend.”

 Verhalen die mensen samenbrengen

“De ‘Stamboom Monologen’ vertellen hoe ik daar als zwarte vrouw mee omga en in wat voor gesprekken en ­situaties ik ben beland, puur en alleen omdat ik zwart ben. Het gaat over mijn ontwikkeling van ‘slapend’ naar ­bewust. Ik wil laten zien dat ik het best snap als mensen het gewoon niet ­weten en er misschien nog ongevoelig mee omgaan. Ik wist tot vier jaar ­geleden bepaalde dingen ook nog niet.”

Delima verwacht dat er over tien jaar veel meer acteurs van kleur ‘zichtbaar’ zullen zijn. Volgens haar komt er steeds meer behoefte aan verhalen die mensen samenbrengen en verbinding zoeken. Dat zag ze in ‘Allemaal Mensen’ en ‘Onze Straat’, die beide gingen over hoe het is om te leven in de hedendaagse diverse samenleving. De voorstellingen trokken publiek dat anders nooit naar het theater gaat. “De ­behoefte aan een spiegel groeit, denk ik. Soms kan die spiegel een omhelzing zijn, en soms is het een klap in je ­gezicht, waardoor je júíst de verbinding wilt opzoeken.”

Lees ook:

‘Theater moet zo geloofwaardig zijn dat je vergeet dat het gespeeld is’

Ivo van Hove is zestig en drukker dan ooit. De Vlaamse directeur van Internationaal Theater Amsterdam is inmiddels wereldberoemd. ‘In deze levensfase gaan deuren voor me open.’

Romana Vrede voelt zich nog steeds een jongetje

‘Ik een diva?’ Actrice Romana Vrede (44) moet er hartelijk om lachen. Ze werd wel genomineerd voor de Theo d’Or, de prijs voor beste actrice. Als eerste zwarte vrouw. ‘Ik ben nog steeds Romana die in sloten springt.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden