Activisten duiken onder na koningscoup

Mensenrechtenactivisten in Nepal leiden een nomadenbestaan sinds de koning op 1 februari de macht overnam. Sommige vluchtten naar India, andere slapen elke avond op een andere plek om arrestatie te voorkomen.

Gopal Siwakoti zit schijnbaar ontspannen aan de koffie. Uit de keuken komt de geur van versgebakken cake; kinderen rennen rond zijn stoel. Maar schijn bedriegt: in de hoek ligt zijn rugzak met slaapzak; als de telefoon gaat schrikt hij op.

Siwakoti is secretaris van mensenrechtenorganisatie Inhured. Hij trok na de koninklijke coup tijdelijk in bij een Nederlands gezin in Kathmandu -net als andere activisten en journalisten slaapt hij het liefst bij buitenlanders, want dat is het veiligst. Overdag reizen ze met een baseballpetje diep over de oren per taxi naar het VN-gebouw, waar ze worden beschermd. Anderen vluchtten naar India, en uiten vanuit Delhi hun kritiek.

Siwakoti's nomadenbestaan begon enkele uren nadat de koning het bestuur overnam, en politie in burgerkleding zijn huis bezocht. Zijn organisatie opende een halfjaar geleden een hulplijn waar mensen klachten kunnen indienen en vrijgelaten gevangenen hulp kunnen krijgen zodat ze niet onmiddellijk weer worden opgepakt. De veiligheidstroepen waren daar niet blij mee.

,,Ik ben oud genoeg om me het onderdrukkende panchayat-regime van de jaren tachtig te herinneren, en had mijn rugzak tijdens de koninklijke afkondiging al gepakt'', zegt Siwakoti. ,,Het leger zal me niet een-twee-drie doden maar kan me het leven wel zuur maken. Nu de vrijheid van bezit is opgeschort kunnen ze mijn huis voor een appel en een ei opkopen.''

Frank de Lange (niet zijn echte naam) hoefde niet lang na te denken toen Siwakoti hem belde. ,,Als wij deze mensen niet helpen, wie dan wel? Ik ben ontwikkelingswerker en zie het als mijn taak om individuen die opkomen voor de mensenrechten te beschermen.'' Het verzoek om als onderduikadres te dienen kwam voor De Lange niet geheel onverwachts: ,,Begin december concludeerde ik dat een coup eraan zat te komen. Een van de ministers had hier al mee gedreigd, en een lokale mensenrechtenorganisatie liet eind vorig jaar een brief rondgaan met een impliciet verzoek om hulp omdat de leden bang waren dat ze binnenkort zouden worden opgepakt. Politiek gezien waren er in feite geen andere opties overgebleven: vredesonderhandelingen en verkiezingen bleken niet haalbaar.'' Niet dat de ontwikkelingswerker blij is met de coup. ,,De koning heeft een enorm risico genomen. Als het hem niet lukt om de maoïsten te overtuigen, door middel van onderhandelingen of een militair offensief, gaat Nepal een zware tijd tegemoet.''

Sushil Pyakurel, secretaris van de Nationale Mensenrechtencommissie, ziet er vermoeid uit. Ook hij dook onder na de coup, en keerde pas naar huis terug toen de telefoon het weer deed. De secretaris raakt geïrriteerd als hem gevraagd wordt waarom de meerderheid van de inwoners van Kathmandu voorstander van de coup lijkt te zijn. ,,Wat zou jij zeggen als Saddam Hoessein je in Irak had gevraagd of je voor of tegen hem bent?''

Pyakurel heeft weinig op met landgenoten die de coup toejuichen en menen dat het ontbreken van mobiel-telefoonverkeer en schaarste aan bepaalde goederen een noodzakelijke opoffering is. ,,Weet je wat echte opoffering is? Je kind verliezen omdat je het door het ontbreken van telefoon niet naar een ziekenhuis kunt brengen. Of drie dagen zonder eten in een bus zitten omdat de weg door maoïsten is geblokkeerd. Voor degenen die buiten de hoofdstad wonen is deze politieke ontwikkeling een zaak van leven of dood.''

Pyakurels naam staat op een lijst van prominente activisten die onder de veiligheidstroepen circuleert. Hij is een van de vele activisten die 'voor zijn eigen veiligheid' de Kathmandu Vallei niet mogen verlaten en wier telefoon wordt afgeluisterd. Ook krijgt hij geen toestemming afgezette politieke leiders en gevangenissen te bezoeken.

,,Dit soort psychologische terreur en logistieke belemmeringen maakt het onmogelijk ons werk uit te voeren'', meent Pyaskurel. De secretaris maakt zich met name zorgen over zijn staf buiten de hoofdstad. Zij worden door vertegenwoordigers van het leger en maoïstenrebellen onder grote druk gezet. ,,Onze informanten vallen tussen wal en schip; wat ze ook zeggen, een van de partijen zal zich aangevallen voelen en harde maatregelen nemen.''

Pyakurel voelt zich nu redelijk veilig, maar is er niet zeker van dat het zo blijft. ,,Als zelfs de premier kan worden gearresteerd, wie is dan nog veilig in Nepal?'' Ook maakt hij zich zorgen over de toekomst van zijn commissie. Donoren praten over het beëindigen van financiële steun. ,,Ik begrijp wel dat ze zich zorgen maken over onze onafhankelijkheid maar op deze manier zijn wij dubbel de dupe.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden