Actiecomité probeert volbouwen ongerept poldergebied te voorkomen

DORDRECHT - Er bestaan twee uitersten in de stedebouwkundige visie over de toekomst van Nederland. In het ene model worden de groene gebieden tussen de steden volgebouwd met eengezinswoningen met tuinen. Daartegenover staan de stedebouwkundigen die de 800 000 woningen die de komende jaren moeten worden gebouwd, willen realiseren in compacte steden met veel hoogbouw, om het Groene hart te sparen.

Dit najaar zal het nationale debat over deze kwestie worden gevoerd. Maar op het Eiland van Dordt speelt deze discussie nu al. Aanleiding zijn de vergevorderde plannen van Dordrecht voor de bouw van een 'ecologische buitenstad' in een ongerept polder- en natuurgebied. Het wordt, beloven de folders van de gemeente, een autoluwe wijk met veel groen en 4 400 energiezuinige eengezinswoningen, omgeven door royale tuinen. Hoewel de gemeenteraad nog moet beslissen, verschenen in Rotterdam, Schiedam, Breda en Utrecht al billboards met de oproep om in het groene Dordrecht te komen wonen.

Leek er tot voor kort geen vuiltje aan de lucht voor de Dordtse plannen, in een paar maanden tijd is het tij gekeerd. Een inderhaast opgericht actiecomité heeft onder brede lagen van de Dordtse bevolking steun verworven voor zijn poging 'Buitenstad' tegen te houden. Achter duizenden Dordtse ramen hangt inmiddels een protestbiljet van het actiecomité 'Buitenzorg'. Sjako van de Merwe van het comité sluit niet uit, dat de mooie zomer, die vele Dordtenaren verleidde tot fiets- en wandeltochten in het bedreigde poldergebied, heeft bijgedragen tot de omslag in het denken over Buitenstad.

Hoe meer Sjako van de Merwe zich verdiepte in alle rapporten over 'Buitenstad', hoe groter zijn verbazing. De gemeente motiveert de noodzaak van deze nieuwe woonwijk met de dreigende woningnood. Tot het jaar 2005 moeten er voor de eigen bevolking ongeveer 8 000 woningen bijkomen, waarvan ruim de helft in Buitenstad zal worden gerealiseerd. Van de Merwe: “Ik vond dat erg veel en ben gaan zoeken naar een onderbouwing, ook al omdat in sommige nieuwbouwwijken van Dordt nu al leegstand heerst. De gemeente gaat uit van ramingen die al in 1987 zijn gemaakt.”

Ineens vielen alle stukken op hun plaats. Van de Merwe: “Omdat de gemeente kennelijk ziet aankomen, dat de eigen woningbehoefte ontoereikend is voor de geplande 4 400 woningen in Buitenstad, is men alvast actief gaan werven in de wijde omstreken.” Dat is geen geringe beschuldiging, maar na een gesprek met de verantwoordelijke wethouder van ruimtelijke ordening, verkeer, vervoer en milieu, Cok Sas, is Van de Merwe's argwaan eerder toe- dan afgenomen. “De gemeente heeft inmiddels toegezegd de cijfers te zullen actualiseren. Toch vreemd dat dat nu pas gebeurt.”

Het was laat, maar niet te laat, vonden Sjako en zijn echtgenote Edith, om in verzet te komen tegen Buitenstad. Dit najaar had de Dordtse gemeenteraad moeten beslissen over de stadsuitbreiding, maar dat besluit is opgeschort, tot de uitkomst van een nieuw onderzoek naar de woningbehoefte bekend is. Sjako en Edith van de Merwe, die samen met Ad en Ineke Gravendeel de motor zijn van het actiecomité 'Buitenzorg', beheren een hotelletje en restaurant aan de Zeedijk, nabij de Kop van 't Land, waar de veerboot tussen Dordrecht en Werkendam heen en weer vaart over de Nieuwe Merwede. Als Buitenstad wordt gerealiseerd, zal hun uitzicht drastisch veranderen. Het aangrenzende poldertje blijft gespaard, maar 700 meter verderop zullen de polders worden volgebouwd met huizen.

Maar dat was niet de drijfveer om in verzet te komen, vertelt Edith van de Merwe. “In ons restaurant hoorden we steeds vaker mensen praten over de bouwplannen. Op weg naar de Kop van 't Land passeer je het bedreigde gebied. Wat ons opviel, was dat de meeste mensen geen idee hebben van de omvang van de geplande wijk. Ze denken dat het maar om één poldertje gaat, terwijl het een gebied is met een omvang van 400 voetbalvelden. Dit plan is een enorme aanslag op de natuur en rust op het Eiland van Dordrecht.”

Natuurverenigingen hebben inmiddels de waardevolle elementen van het gebied geïnventariseerd. Er zitten veel soorten (roof)vogels en vleermuizen. Er lopen zelfs reeën. Het is het overloopgebied naar het Nationaal Park de Biesbosch, vertelt Ad Gravendeel. “Wij vrezen dat met de komst van Buitenstad ook aan de randen van het Nationaal Park zal worden geknabbeld, omdat de natuurlijke bufferzone verdwijnt.”

Ook in cultuurhistorische zin is het poldergebied van waarde. Van de Merwe: “Hier kun je nog zien hoe na de St. Elisabethsvloed van 1421 het land teruggewonnen is op het water. De dijken die de bedreigde polders omgrenzen, de Oudendijk, Zuidendijk en Zeedijk, zijn al eeuwen oud.”

Wat het comité vooral ergert, is het kennelijke 'gemak' waarmee de gemeente beslist om zoveel groen op te offeren. Gravendeel: “Dat speelt niet alleen hier, overal in het land zie je rare schillen van nieuwbouwwijken om de bestaande bebouwing verrijzen. Voortdurend worden we om de oren geslagen met het argument dat die huizen nodig zijn, om de gezinsverdunning en buitenlandse migratie op te vangen. Of er ook creatievere oplossingen mogelijk zijn, dan het maar weer volplempen van een polder met heipalen, wordt amper bekeken. Dat is natuurlijk ook het gemakkelijkste: gewoon het buitengebied volbouwen, een buslijn er naar toe, een winkelcentrum, en klaar is kees. Naar ons idee moet er veel meer gestudeerd worden op de mogelijkheid om binnen de bestaande bebouwing oplossingen te zoeken. Er staan nu huizen leeg, ook in Dordtse nieuwbouwwijken, omdat ze niet in trek zijn. Die zou je bijvoorbeeld kunnen splitsen zodat er kleinere woningen ontstaan voor alleenstaanden of senioren.”

Het actiecomité kan zich ook niet aan de indruk onttrekken, dat veel gemeenten groeien om het groeien. “Omdat de grens voor openbaar vervoer op 4 000 woningen ligt, is het natuurlijk verleidelijk om er een paar honderd huizen bij te smokkelen.” Ook in Dordrecht is dat wellicht het geval, vermoedt het actiecomité. Gravendeel: “Die billboards in Utrecht en Breda geven wel te denken. Buitenstad is kennelijk niet alleen bedoeld voor de eigen woningbehoefte, zoals de gemeente het voorstelt. Maar het is toch van de zotte, dat we mensen naar Dordt proberen te lokken, terwijl ze waarschijnlijk elders werken. Dat creëert alleen maar weer extra verkeersstromen op de toch al overvolle wegen.”

Wethouder Sas bevestigt dat de gemeente onder druk van het actiecomité aanvullend onderzoek doet naar de Dordtse woningbehoefte. “Overigens verwachten we niet, dat dat zal leiden tot compleet andere cijfers dan die uit 1987.” Sas ontkent dat de gemeente 'wil bouwen om het bouwen'. “We bouwen niet, omdat we dat zo leuk vinden, maar om de eigen bevolking te kunnen huisvesten. Een zekere overloop vanuit Rotterdam en Den Haag zal er altijd zijn, zeker als daar de woningbouwprogramma's niet worden gehaald. We wonen wel op een eiland, maar we kunnen natuurlijk geen hekken om de stad plaatsen.”

De gemeente heeft enige tijd in andere steden reclame gemaakt voor het wonen in Dordrecht, erkent Sas. “Maar dat hebben we niet gedaan om Buitenstad vol te krijgen, maar om mensen die werken in onze regio en elders wonen, te attenderen op de mogelijkheid zich in Dordt te vestigen. Overigens hebben we die billboards inmiddels verwijderd.”

De wethouder kan zich voorstellen dat de bevolking moeite heeft met de stadsuitbreiding. De te bebouwen polders zijn waardevol, maar het zijn volgens Sas wel de minst kwetsbare op het Eiland van Dordrecht. “Het verdichten van de stad houdt een keer op. Bijna de helft van onze woningbehoefte realiseren we al binnen de bestaande bebouwing. Zonder Buitenstad krijgen we gegarandeerd krapte op de woningmarkt.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden