Acteurs uit Goede tijden, slechte tijden afgestudeerd als theaterwetenschappers

Eindelijk, na jarenlang genomineerd te zijn, won de televisie-soap Goede tijden, slechte tijden vorige maand de Televizierring. Vanavond zendt RTL4 de feestelijk omlijste duizendste aflevering uit. De serie blijft populair, maar is voortdurend aan verandering onderhevig. “In het begin stonden de vrouwelijke personages alleen klaar om bij thuiskomst een borrel voor hun werkende mannen in te schenken”, aldus acteur Bartho Braat (Jef in de serie). Hetgeen collega Paul Groot (Stan), met veel minder GTST-dienstjaren, vroeger voor de buis al blijkt te zijn opgevallen: “Het was toen vreselijk veel conservatiever”. En zij weten waarover ze het hebben. Beide soap-sterren zijn afgestudeerd in de theaterwetenschap.

Allebei studeerden ze theaterwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. Ook werken ze allebei graag in het theater. Paul Groot staat op dit moment op de planken in een door de critici lovend ontvangen toneelbewerking van de roman 'Zilver' van Adriaan van Dis. Samen met Bartho Braat en een aantal andere GTST-acteurs wil hij volgend theaterseizoen 'Loot' (Roof) van Joe Orton gaan spelen.

Na wat omzwervingen in de theaterwereld studeerde Braat in 1986 af met de scriptie 'Inbeelding van de realiteit als realiteit; een onderzoek naar het spel in het spel in Trilogie des Wiedersehens van Botho Strauss'. In hetzelfde jaar nam de jonge Paul Groot plaats in de collegebanken. Ondanks zijn voorliefde voor het toneel schreef hij in 1991 een scriptie over de technieken van de grap in Fawlty Towers. “Die scriptie was een goed alibi om lekker vaak naar mijn favoriete televisieserie te kijken”, grapt Groot. Na zijn studie schreef Groot scripts voor tv-series. Trots is hij op de toneelbewerking van de roman 'Zilver' van Adriaan van Dis, die hij samen met dramaturg Netty Droog schreef, en die nu na jarenlange voorbereiding wordt gespeeld. “Het is wel hectisch naast de opnamen voor GTST.”

Voor Braat en Groot is GTST brood op de plank. De serie wordt gedraaid in een normale vijfdaagse werkweek in de tv-studio Aalsmeer. “Desondanks hebben wij best tijd voor andere activiteiten”, zegt Braat. Hij was betrokken bij de stichting Oeuvre, organiseerde eenacter-festivals in Frascati, werkte mee aan het losbladig Handboek voor amateurtoneel en het tijdschrift Podiumkunsten. Sneller ging zijn entree bij GTST. Braat speelde een gastrolletje - “Robert Alberts kwam bij mij solliciteren en ik moest zeggen: Nee, meneer niet bij mij” - en werd gespot voor de nieuwe rol van Jef, de broer van Robert Alberts. “Een paar dagen later moest ik een stem inspreken voor een flash-back. Ik merkte dat ik vanuit de coulissen werd geobserveerd door producer Olga Madsen, waarna ik nog dezelfde avond werd gebeld. En dat terwijl ik de serie helemaal niet kende. Ik stond 's avonds gewoon op de planken. Voor mij was doorslaggevend dat oud Centrum-collega Henriëtte Tol mijn tegenspeelster werd. Alleen heeft zij, in de rol van Karin Alberts, mij na een jaar laten zitten.”

Voor Paul Groot duurde het wat langer. “Twee weken nadat ik mijn foto's en een videoband had opgestuurd naar het castingbureau van Harry Klooster werd ik gevraagd voor GTST.” Al snel werd hem duidelijk dat Stan een belangrijk personage zou gaan worden. “Maar het blijft afwachten”, relativeert Groot achteraf. “De kans blijft altijd aanwezig dat een personage, als het niet bevalt, er voortijdig wordt uitgeschreven.” Stan is een produkt van de scenarioschrijvers rondom Rogier Proper, die de van oorsprong Australische serie bewerken. Braat heeft de beginjaren meegemaakt, waarin werd gewerkt naar de oorspronkelijke Australische scenario's. “Hoewel de serie werd vernederlandst, bleven de karakters boerse Australische types. De broers Alberts gingen geregeld met elkaar op de vuist. Jef mocht in die tijd wel vaker iemand neerslaan. Aan de andere kant zag je destijds veel duidelijker dan nu, dat de verhaalstructuur binnen vijf afleveringen zo geconstrueerd was dat de kijker makkelijk de draad kon oppakken na twee gemiste afleveringen”, zegt Braat. “Scènes waarin beslissingen werden genomen, werden in een andere aflevering nog een keer naverteld. De Australiërs waren gek op spiegelscènes, waarin hetzelfde verhaal tegen een andere personage wordt verteld. Het zit er nu nog een beetje in, maar veel minder duidelijk.”

De serie heeft zich ten goede ontwikkeld, vinden de acteurs. Het is nu een duidelijk volwassen Nederlands produkt, met verhoogde kwaliteit. “Ik vond het vroeger een conservatieve serie”, zegt Groot.

“Inderdaad”, valt Braat hem bij. “Karin Alberts, de eerste vrouw van Jef, stond altijd klaar om bij thuiskomst van haar werkende man een borrel in te schenken. Uiteindelijk is zij met een duidelijke Nederlandse lijn, ze ging zich emanciperen, de serie uitgeschreven.” Op de vraag of de Nederlandse scripts niet te bol staan van mysterieuze verdwijningen en dito verschijningen, antwoordt Braat: “Onder Australisch gezag hadden wij ook een meisjesmoordenaar die zijn jonge slachtoffers de keel afsneed. Vergeet niet, dat gijzelingen en dergelijke noodzakelijk zijn voor spanning. Een serie als GTST heeft sterke cliffhangers nodig.”

Ook over de ontwikkeling van hun eigen personages hebben ze zo hun ideeën. Groot: “Stan was in het begin een rebelse, gesloten jongen. Ik denk dat hij nu veel opener en gevoeliger is. Je hebt altijd een beetje inspraak bij je rol. Er wordt hier zo geredeneerd dat je aan de tekst van de dialoogschrijvers zelf nog een laatste draai mag geven. Waardoor je dichter op het personage komt te staan.” Een proces waarbij volgens Braat ook het aantal van vijftien dialoogschrijvers een rol speelt.

“Zij streven naar een gemiddeld idioom, een constante taal. Ik heb gemerkt dat mijn persoonlijke omzettingen van de taal op een gegeven moment door de schrijvers worden overgenomen. Waarop ik het niet kan laten om die woorden weer om te zetten. Want ik vind dat het voortdurend zo moet overkomen alsof je half staat te improviseren. Dat lijkt mij essentieel voor de speelstijl, als je daarover kan spreken, van GTST.”

Gevaarlijk probleem van het acteren in GTST blijft dat het grote publiek en producenten de personages zien als stereotypen. Vooral Braat heeft de gevolgen ondervonden. En dan doelt hij niet op die onplezierige ontmoeting op straat met een fanatieke GTST-kijker die uit woede over de handel en wandel van Jef Alberts een mes op zijn borst zette. “Ik heb jarenlang veel free-lance werk gedaan voor televisie. Maar zodra je hier zit, neemt de belangstelling af. Producenten denken dat je geen tijd meer hebt, te duur bent geworden of te bekend bent als Jef.”

Groot merkt, naast de stortvloed aan liefdesbrieven van meiden, vooral een daling van inkomsten uit bedrijfsfilms. “Ik kan door Stan geen onschuldige student meer spelen. Daarvoor is wel ander werk in de plaats gekomen. Ik doe veel nasynchronisatie van tekenfilms. Fantastisch werk, bijna sport. Je concentreren op één zinnetje, een paar woorden. Zoals laatst bij 'Pocahontas', de nieuwe tekenfilm van Disney, eindeloos schaven aan een zinnetje als: De nieuwe wereld wordt geweldig!”

Paul Groot en Bartho Braat koesteren nog geen plannen om de scenarioschrijvers te verzoeken hen uit de serie te schrijven. “Iedere scène is een avontuur, een heuvel die genomen moet worden”, benadrukt Braat. Groot blijft, zolang hij ruimte houdt voor zijn andere bezigheden. En dan is er nog het groepsgevoel van de GTST-cast, waar sommige media zo graag over schrijven. Hoewel Bartho Braat daar moeite mee blijkt te hebben: “Wij werken hier in een team. En ik ben de afgelopen vijf jaar geen dag met tegenzin naar Aalsmeer gegaan. Maar het is gewoon werk voor me. Ik word kriegel van dat halfzachte 'gezellige' sausje dat door de pers over de serie wordt uitgegoten.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden