Review

Acteur komt niet van Steiner los

In 'Steiner Graffiti' speelt de Britse acteur Christopher Marcus scènes uit het leven van Rudolf Steiner én uit zijn eigen leven. De worsteling van een antroposoof.

'Er zijn er die het radicaal van zich afwerpen. Die op een bepaald moment alles in één keer overboord zetten, alles wat met Steiner te maken heeft. Ze zijn dan vol woede en ze willen niets meer over hem horen.'' Vrienden heeft hij het zien doen, zelf kan hij het niet. Wíl hij het niet?

De Britse acteur Christopher Marcus (54) zit nog bij te komen van de voorstelling die hij juist speelde. Gedurende anderhalf uur wekte hij Rudolf Steiner (1861-1925), grondlegger van de antroposofie, tot leven. Niet door de man zelf te imiteren, maar door vaardig in de huid te kruipen van fictieve figuren uit Steiners omgeving, zoals zijn idolate tante en zijn oplettende chauffeur.

Maar behalve over de vermaarde en omstreden denker (zie inzet) ging Marcus' solovoorstelling toch vooral over zijn eigen leven - over het leven van iemand die is opgegroeid met de ideeën van Rudolf Steiner.

Als zoveel antroposofen kreeg hij Steiners 'levensleer' mee van zijn ouders en ging hij naar een speciale Steiner-school. Na afronding van die school dook Marcus nog dieper in het werk van de leermeester. Hij bleef hongerig naar de 'ware geestelijke vrijheid' die in antroposofische termen voortkomt uit besef van karma en reïncarnatie.

Nog iedere dag doet Marcus een stemoefening die Steiner voor redenaars heeft ontwikkeld. Het is alsof hij het zelf liever anders had gezien. ,,Er bestaat gewoon geen betere oefening voor acteurs'', zucht hij.

Tussen de flarden Steiner-anekdotiek vraagt de acteur zich in de voorstelling vertwijfeld af hoe het met hemzelf staat. Of hij vrij is om te doen wat hij echt wil. En welke rol Steiner daarbij speelt. De ideeën van zijn geestelijke vader waren voor hem 'als een wandelstok'. Als hij ergens over nadacht, keek hij altijd even wat Steiner over de kwestie gezegd had. Staand bij een schoolbord dat hij net heeft volgekalkt met Steiner-symboliek: 'Wat als ik mijn stok doormidden zou breken? Zou ik dan nog kunnen lopen?'

De vraag blijft op het podium onbeantwoord, de stok ongebroken. Als Marcus een biodynamische boer opvoert, doet hij dat weliswaar met lichte spot, maar echt bijtend wordt het niet. Met een plat accent legt de boer uit hoe je een afgezaagde koeienhoorn moet vullen met mest, om die vervolgens in je akker te begraven ter bevruchting van de grond. Hij zet het komisch neer, maar zijn bewondering voor de onderliggende Steinerfilosofie blijft voelbaar. Marcus pleegt geen vadermoord.

,,Waarschijnlijk omdat ik die rare landbouwtrucs van Steiner op waarde kan schatten'', zegt Marcus na afloop. Jaren werkte hij zelf op het land. ,,Ik weet dat zijn richtlijnen écht werken.''

Hij heeft steeds meer afstand genomen van Steiner, maar hij wil hem ook niet bij het grofvuil zetten. Dezelfde worsteling als die van een gelovig opgevoed mens? ,,Het is geen geloof. Zo wordt het wel vaak bekeken, zelfs door antroposofen. Daar kan ik kwaad om worden.''

Marcus zegt dat hij absoluut niet wil preken. Zou hij echt niet willen dat meer mensen zich in Steiners werk zouden verdiepen? Na enige aarzeling: ,,Het zou één van de manieren kunnen zijn om het tij in de wereld te keren. Maar mensen moeten vooral zelf leren nadenken.''

Volgens Marcus wilde Steiner het zelf ook niet anders, de leraar had een hekel aan 'kuddegedrag'. Marcus: ,,Hij wilde geen goeroe zijn. Het ging hem juist om het individu: iedereen zou zijn eigen vrijheid kunnen bereiken. Dat is precies waar ik op uit ben: loskomen van het schaap in mezelf.''

Dat het publiek vandaag vrijwel uitsluitend uit antroposofen bestond, vindt hij jammer. Dat het tijd is om Steiner een nieuwe betekenis te geven, zonder dogmatiek, daarvan is hij overtuigd. ,,Daar ben ik niet ver genoeg in. Ik heb nog niet het gevoel dat ik mijn eigen meester ben.''

Nee, dan Steiners ouwe tante, energiek door Marcus vertolkt. Ze windt zich op over 'de jeugd van tegenwoordig', die vrijheid verstaat als 'doen waar je zin in hebt'. ,,Het idee alleen al'', roept ze uit. ,,Doctor Steiner volgen, dát is vrijheid!''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden