Wat we moeten zien in... Zierikzee

Achttiende eeuwse klimop woekert wild over het blad

null Beeld Stadhuismuseum Zierikzee
Beeld Stadhuismuseum Zierikzee

Elke week bespreekt Trouw een kunstwerk of museum dat u niet mag missen. Vandaag: een herbarium in het Stadhuismuseum Zierikzee.

Planten drogen en inplakken in een boek. Dat klinkt niet sexy. Het roept herinneringen op aan saaie lessen over plantenleer. Toch hebben we het allemaal weleens gedaan: een klavertje vier gedroogd (voor je eerste grote liefde) en bladeren verzameld voor de biologieles of om in te plakken bij de vakantiefoto's.

Maar dat gefröbel met gedroogde plantjes stelt helemaal niets voor in vergelijking met het herbarium in het Stadhuismuseum Zierikzee. Er zijn mensen, vertelt conservator Carolien Fokke, die alleen voor deze verzameling gedroogde planten naar het museum komen. Het herbarium omvat 346 losse bladen van handgeschept papier van 48 bij 30 centimeter, stuk voor stuk beplakt met planten en in sierlijke letters beschreven met hun Latijnse namen.

Fokke laat de bladen rouleren. Elk half jaar worden ze - het zijn er telkens zestien - gewisseld. Het herbarium is eeuwenoud en de bladen en planten zijn zo kwetsbaar dat ze niet te lang aan licht mogen worden blootgesteld. Het is de bedoeling, vertelt ze, om het te digitaliseren, zodat bezoekers er op termijn virtueel door heen kunnen bladeren.

null Beeld Stadhuismuseum Zierikzee
Beeld Stadhuismuseum Zierikzee

Neergevleid

In 2008 kreeg het museum het herbarium cadeau van een familie uit Nieuwerkerk (Schouwen-Duiveland) die het al drie generaties in bezit had. Wie de verzameling heeft aangelegd en wanneer is niet bekend. Waarschijnlijk is de collectie rond 1700 ontstaan. Dat is vastgesteld na onderzoek van het papier, waarin een watermerk zit dat verwijst naar een papierfabriek uit die tijd. Onder de etiketten met plantennamen bleken nog veel oudere etiketten te zitten.

De afgeplakte namen komen uit het boek 'Pinax Theatri Botanici' uit 1623 van de Zwitserse botanicus Gaspard Bauhin. Nadat de Zweedse plantkundige Carl Linnaeus zijn standaardwerk over plantensoorten ('Species Plantarum') in 1753 had gepubliceerd, zijn de namen aangepast. Fokke: "Waarschijnlijk is dit een van de oudste herbaria in Nederland." Naar de samensteller(s) wordt nog onderzoek gedaan. Dat kan een hobbyist zijn geweest, omdat er ook fouten in zitten die een echte plantenkenner niet zou maken.

Het was wel iemand met artistiek talent. Van alle bladen zijn ware kunstwerkjes gemaakt met uitgeknipte plaatjes van vazen, potjes en strikjes. Ook zijn bloemen, blaadjes en vruchten heel zorgvuldig neergevlijd, waarbij rekening is gehouden met de groeiwijze en ritmiek. Klimop en haagwinde woekeren wild over het blad; de goudsbloem staat er net zo stijfjes bij als in het echt. Als we de plantenverzamelingen van kunstenaar Herman de Vries kunst noemen, dan mag het herbarium van deze anonieme hobbyist dat ook heten.

Eerdere afleveringen van Wat we moeten zien in... leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden