Achterhoeker niet echt blij met biogas

De wethouder droomt van een Energiewende in de Achterhoek, naar voorbeeld van de oosterburen. Maar het vlot nog niet.

De Achterhoeker is nuchter. Het komt wel goed. Uiteindelijk is er veel draagvlak voor duurzame energie", zegt CDA-wethouder Arno Spekschoor in het gemeentehuis van Bronckhorst. Spekschoor is een optimist.

In 2030 moet de Achterhoek energieneutraal zijn, volledig zelfvoorzienend op energiegebied. De opwekking van biogas uit mest, bermgras en gft is een belangrijke pijler onder de groene plannen van acht gemeenten in de Achterhoek. Mest en afvalgroen zijn er volop in de Achterhoek, weet de wethouder.

Maar de weerstand onder de bevolking tegen biogasinstallaties neemt alleen maar toe. Niemand wil wonen naast silo's vol stinkende stront en groene drab, waaruit giftige dampen kunnen ontsnappen. Ook al is de kans op een calamiteit klein en al leren ervaringen elders dat het met de stank doorgaans erg meevalt.

In Groenlo ligt een plan klaar van een Duitse firma die een enorme vergistingsinstallatie wil bouwen op het fabrieksterrein De Laarberg. Er zijn al contracten getekend met 325 boeren, die samen meer dan 400.000 ton mest willen leveren. De installatie zou een derde van het mestoverschot in de regio kunnen verwerken. Als het doorgaat, wordt dit de grootste vergister van Nederland, die tot 600.000 ton biomassa (driekwart is drijfmest, de rest bermgras) per jaar kan verwerken. Geraamde jaaropbrengst: ruim 40 miljoen kubieke meter biogas.

Risico's

De bevolking van het stadje dichtbij de grens met Duitsland is bezorgd. Onze huizen worden minder waard, aldus de stichting Mooi Groenlo. Tegenstanders zijn inmiddels bezig met de oprichting van een stichting: Megamestvergister Groenlo Nee. Eind deze maand organiseren zij een informatieavond. 'Het lijkt erop dat de gemeente doelbewust informatie heeft achtergehouden', aldus hun persbericht. "De schaal van de vergister is veel te groot, de techniek is experimenteel en dus riskant, de hoeveelheid mest is werkelijk gigantisch, de verkeersdrukte door alle mestvrachtwagens is onaanvaardbaar, het risico op biologische of bacteriële vervuiling van de omgeving is reëel, het risico op stankoverlast en explosies bepaald niet ondenkbeeldig", zegt oud-huisarts Jaap Cannegieter, voorzitter van Mooi Groenlo.

Helemaal onterecht lijkt die bezorgdheid niet, blijkt ook uit een advies over een andere geplande biogasinstallatie. Ruim honderd boeren in de Achterhoek en de Liemers werken sinds 2005 aan een plan voor een flinke biovergister in Varsseveld. Met hun Biogasvereniging Achterhoek willen ze op het bedrijventerrein Hofskamp Oost een installatie bouwen die 8 miljoen kubieke meter biogas per jaar kan leveren, genoeg voor 5000 huishoudens.

In 2013 schreef het hoofd sector brandweerzorg van de Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland een advies aan Gedeputeerde Staten van Gelderland over de veiligheid van de beoogde mestvergistingsfabriek in Varsseveld. De brandweerfunctionaris concludeerde dat een calamiteit in de installatie - bijvoorbeeld als een mestsilo van acht meter hoog zou scheuren - tot 'lokale ontwrichting' kan leiden.

De provincie Gelderland verstrekte niettemin een vergunning aan de Achterhoekse biogasvereniging. Er kwam bezwaar van de Nijmeegse milieuorganisatie MOB, die de zaak voor de bestuursrechter in Arnhem bracht. Die vernietigde afgelopen maand de vergunning. De rechter bepaalde dat de provincie had verzuimd extra veiligheidsmaatregelen af te dwingen: de tanks moeten dubbelwandig worden gebouwd óf er moet een ondoordringbare wal rondom de fabriek worden aangelegd om te voorkomen dat bij het breken van een tank nitraten en fosfaten grond- en oppervlaktewater verontreinigen. De hele installatie moet, aldus de rechter, voldoen aan de wettelijke regels voor opslag van milieubedreigende stoffen.

Henk Ormel, voorzitter van de Biosgasvereniging Achterhoek en melkveehouder in Aalten, zegt dat de voorbereidingen voor de biogasinstallatie zullen doorgaan. "We gaan kijken hoe we aan de nieuwe voorwaarden kunnen voldoen."

Het zijn de onvermijdelijke hobbels, meent wethouder Arno Spekschoor in het Gelderse Hengelo. De weerstand is deels gebaseerd op onkunde, denkt hij. "Degenen die wel achter biogasproductie staan, hoor je meestal niet."

Krimpregio

Spekschoor is de man die de omwenteling naar biogas in de Achterhoek bestuurlijk trekt. De wethouder is voorzitter van AGEM, de Achterhoekse Groene Energie Maatschappij, die sinds 2013 in de acht gemeenten groene stroom levert aan bedrijven en particulieren. Heel hard loopt het met dat AGEM nog niet. Vorige zomer pas werd de honderdste particuliere klant ingeschreven. Eind 2014 leverde AGEM twee miljoen kilowattuur aan stroom aan 230 klanten. Deze maand werd een contract getekend met een bedrijf met 280 werknemers uit Ruurlo, waardoor de omzet met nog een miljoen kWh zal stijgen. AGEM moet uiteindelijk in de Achterhoek de transitie naar energieneutraal in 2030 faciliteren.

Spekschoor ziet niettemin grote kansen voor een succesvolle energietransitie in de Achterhoek. "Het is tijd dat we het kussen opschudden. De Achterhoek is door minister Blok (wonen) eind 2014 aangewezen als krimpregio. Dat biedt ons ruimte om een energieneutrale regio te worden. Wij vinden een transitie naar biogas kansrijk, maar verbinden er wel voorwaarden aan."

Dit jaar wordt het melkquotum afgeschaft, waardoor melkveehouders hun bedrijven kunnen vergroten. Het rijk stelt daarbij als voorwaarde dat meer koeien zijn toegestaan mits er voldoende grond in eigendom is om er de mest op uit te rijden, óf dat de mest in de regio kan worden verwerkt, bijvoorbeeld tot biogas. Spekschoor weet dat in zijn gemeente Bronckhorst diverse boeren hun stallen gaan vergroten van 100 tot 200 koeien, van 300 tot 400 koeien. "Als dat lokaal verantwoord is, gaan wij daarmee akkoord. Biogas past ook in deze ontwikkeling."

In 2030 zelfvoorzienend in energie?

De Achterhoek (ruim 300.000 inwoners) moet in 2030 energieneutraal zijn. Dat willen acht gemeenten bereiken door energiebesparing en door de productie van hernieuwbare energie. Uit biomassa (mest en groenafval) willen de gemeenten 100 miljoen kubieke meter gas produceren. Zonne-energie moet 150 miljoen kilowattuur opleveren, windmolens een kleine 800 miljoen kWh.

Biogas is vooralsnog de grootste uitdaging. Op dit moment draaien er in de Achterhoek negen kleinere biogasinstallaties, die gezamenlijk krap 12 miljoen kubieke meter gas produceren. Er zijn zorgen over de milieurisico's. Daarnaast vragen milieuorganisaties zich af of grote biogasinstallaties wel rendabel kunnen draaien op mest en afvalgroen als bermgras en gft. De vrees bestaat dat er veevoer, zoals snijmais, aan de installaties moet worden toegevoegd, al was het maar om een goede mix te krijgen voor het gistingsproces.

In de installaties zal geen veevoer worden verwerkt, zegt wethouder Arno Spekschoor van de gemeente Bronckhorst, die namens de acht gemeenten (Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Montferland, Oost Gelre, Oude IJsselstreek en Winterswijk) verantwoordelijk is voor de biogastransitie in de Achterhoek. "Wij willen als gemeenten niet dat er mais of voedselgewassen in de biovergisters gaan. Wel bermmaaisel, snoeihout en groenafval dat we nu naar Wijster transporteren."

Maar Henk Ormel, voorzitter van de Bio gasvereniging Achterhoek, initiatiefnemer van de biovergister in Varsseveld, laat de optie van voedingsgewassen nadrukkelijk open. "Als er overschotten zijn op de markt, dan willen wij die kunnen verwerken in de biovergister. Je wilt een optimaal economisch rendabele installatie exploiteren. In de landbouw heb je te maken met een cyclus van vraag en aanbod. Er is op dit moment een overschot aan snijmais, de prijzen zijn laag door de grote productie van afgelopen seizoen. Wat is er tegen om een deel van dat overschot in biogas om te zetten?"

Daar is veel tegen, zegt Johan Vollenbroek van de Nijmeegse milieuorganisatie MOB. Vollenbroek (65) is boerenzoon, zijn ouders hadden een boerderij bij Doetinchem. "In mest zit te weinig energie voor een acceptabele energieopbrengst. Er moeten in die vergisters dus hoe dan ook energiegewassen worden bijgevoegd."

In Duitsland wordt volgens de Rabobank een derde van de maisopbrengst in vergisters gestopt. Maar mais is ook veevoer. Door een tekort aan veevoer op de binnenlandse markt, bestaat de kans dat dit vervolgens uit andere landen, zoals Zuid-Amerika, moet worden geïmporteerd. "Met ernstige negatieve effecten voor het tropisch regenwoud", aldus Vollenbroek.

Hij noemt vergisting een pervers systeem met perverse subsidies, ook al omdat in de vergisters volgens hem het échte probleem van het mestoverschot- het teveel aan voedingsstoffen stikstof en fosfor - niet wordt opgelost. "Stikstof en fosfor worden niet vergist, er komen net zoveel van deze nutriënten uit de vergister als erin gaan."

Door een bezwaar van MOB is de vergunning voor de vergister in Varsseveld onlangs door de rechter vernietigd, omdat in de vergunning de veiligheidseisen niet op orde waren. Vollenbroek zegt dat hij van plan is bezwaarprocedures te beginnen tegen andere geplande vergisters in de regio.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden