Achterhaald of niet, JSF komt vandaag

Minister Hennis (defensie) bij een eerdere inspectie in Amerika van de F-35 toestellen.Beeld anp

Critici vinden de straaljager duur en overbodig. Voorstanders verwachten nog steeds veel van de opvolger van de F-16.

Na jarenlange discussie maakt de Joint Strike Fighter zijn opwachting in Nederland. Vandaag landt de eerste opvolger van de F-16 op vliegbasis Leeuwarden. De straaljager gaat de geluidsoverlast voor omwonenden testen. Volgens voorstanders wordt deze F-35 het beste gevechtsvliegtuig ooit.

Tegenstanders schamperen over de 'faaljager': ze wijzen op kostenoverschrijdingen, softwareproblemen en nieuwe technologische ontwikkelingen zoals drones. Is de JSF al achterhaald, of komt een geavanceerde opvolger van de F-16 op het juiste moment nu de spanning tussen de Navo en Rusland oploopt?

De F-16 is in de Koude Oorlog aangeschaft om te vechten tegen de moderne straaljagers en luchtafweer van het Rode Leger. In de praktijk van de laatste jaren wordt het toestel vaak ingezet voor bombardementen tegen rebellengroepen zoals de Taliban of Islamitische Staat. Dan is een straaljager een relatief duur wapen tegen strijders met kalasjnikovs en bermbommen.

In het kort:

Langverwachte opvolger van de F-16 landt vandaag in Leeuwarden.

Een straaljager blijft nodig; drones zijn nog geen volwaardig alternatief.

Moderne radars kunnen ook de ‘onzichtbare’ JSF opsporen.

Drones
Voor deze tweede taak zijn onbemande vliegtuigen wereldwijd in opkomst. Dat drones traag en weinig wendbaar zijn, vormt geen bezwaar. Ze hoeven toch geen luchtafweergeschut te ontwijken. Sterker nog, de lage snelheid is een voordeel. Drones kunnen urenlang boven rebellen vliegen, terwijl een straaljager er met de snelheid van het geluid voorbijraast.

Zo nemen drones vooral de taak over van bemande propellervliegtuigjes. In de Vietnam-Oorlog kwamen de Amerikanen er al achter dat die vliegtuigjes veel doeltreffender en goedkoper waren om Vietcong-strijders te bombarderen dan de nieuwste straaljagers.

Dat drones nu tegen terroristen en rebellen vechten komt deels door de Amerikaanse inlichtingendienst CIA. Die zocht in de oorlog tegen Al-Qaeda een wapen om zelf terroristen te doden, en kwam uit bij de gewapende drone. Binnen de Amerikaanse luchtmacht bestond vanouds meer weerstand tegen onbemande toestellen: piloten willen liever zelf vliegen dan met een joystick achter een beeldscherm zitten.

Tekst loopt door onder foto.

Minister Hennis (defensie) bezoekt twee Nederlandse F-35 toestellen bij luchtmachtbasis Edwards.Beeld anp

Afschrikken
Voor het afschrikken van moderne Russische straaljagers is er nog geen onbemand alternatief voor de JSF in zicht. De Verenigde Staten schetsen op de tekentafel wel wendbare drones met straalmotoren, maar die zijn pas over tientallen jaren inzetbaar. Rekenen op een drone voor de bescherming van het Navo-grondgebied tegen vliegtuigen van Poetin is als een ouder met kleine kinderen die nog geen gezinsauto koopt, in de veronderstelling volgend jaar wel met een zelfsturende stationwagen van Google op wintersport te kunnen.

De vraag is of de JSF voldoet als moderne straaljager die de Russen moet afschrikken. Hij is niet goedkoop: 4,5 miljard euro voor 37 stuks. Maar alternatieven zoals de Franse Rafale kosten vergelijkbare bedragen voor aanschaf en onderhoud. De luchtmacht wilde vanaf het begin een Amerikaans product, om de innige samenwerking met de grote broer overzee in stand te houden.

De JSF is niet bijzonder snel, maar zou dat deels compenseren door nagenoeg onzichtbaar voor vijandelijke radars te zijn. Dat voordeel staat echter onder druk. Moderne radarsystemen slagen er steeds beter in om ook 'onzichtbare' vliegtuigen op te sporen. Bovendien is een onzichtbare JSF lichtbewapend. Het toestel is verminderd zichtbaar zolang hij alleen de twee raketten meeneemt die in de buik van het toestel passen. Hangen er extra raketten onder de vleugel, dan is de JSF gewoon te zien.

Voorstanders van de JSF verwachten elk probleem op te lossen. De Amerikanen en talloze bondgenoten schaffen de JSF aan, dus er komt veel budget en kennis beschikbaar voor aanpassingen. De Amerikanen zijn zo afhankelijk van het toestel, dat ze het ook niet als een soort Fyra-trein na de eerste gebreken kunnen lozen. De makers van de JSF zullen de komende jaren blijven zoeken naar methodes om vijandelijke radarsystemen te omzeilen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden