Achtergestelde soennieten strijden voor een eigen 'Koerdistan'

Mosoel in Irak is het epicentrum van de soennitische opstand tegen de door sjiieten gedomineerde regering in Bagdad. Eddy van Wessel bezocht, vermomd als soennitische sjeik, de gevaarlijke stad, en legde als eerste westerse fotograaf de protesten vast.

MOSOEL, ERBIL - "Allah Akbar, God is groot!" antwoordt de menigte op de imam die via een megafoon zijn vrijdagpreek over het volle Tahrirplein in Mosoel laat galmen. Iraakse vlaggen zwaaien. "Allah helpt ons!" roept hij. De mannen volgen hem in gebed, en daarna drommen ze naar de gaarkeukens voor een gratis maaltijd.

Vrijdag in Mosoel, het hart van het verzet tegen de regering van de sjiitische premier Noeri al-Maliki, is de sfeer gespannen. Vanaf de daken rond het plein houdt het Iraakse leger alles in de gaten. Pas tegen zonsondergang breekt de spanning, en is het tijd voor een partijtje volleybal.

Al drie maanden lang trekt het plein vrijdags soms wel 25.000 betogers, en op weekdagen altijd nog zo'n drieduizend. Hetzelfde gebeurt in de meeste andere soennitische steden in Irak. De soennieten in Irak voelen zich achtergesteld, legt organisator Ghanim al-Abid uit. "We worden niet toegelaten in politie, leger en veiligheidsdiensten, en bijna niet bij de overheid of in ziekenhuizen."

Aan de andere kant zijn soennieten oververtegenwoordigd in de gevangenissen: zo'n 180.000 zitten vast, meest zonder aanklacht maar vaak met het stempel 'terrorist'. "Meestal worden ze na een paar jaar vrijgelaten zonder veroordeling." Onder hen ook vrouwen, die zijn opgepakt om hun man, broer of vader te kunnen lokaliseren en vastzetten. Wat tien jaar geleden begon als verzet tegen de Amerikaanse bezetters, is uitgegroeid tot een soennitische opstand tegen de sjiitische regering in Bagdad. Een opstand met het geloof als leidraad en de sjiieten als de vijand, waarin niemand elkaar vertrouwt. En met Mosoel, hoofdstad van de provincie Niniveh, als centrum.

"Ga die gebouwen niet alleen in", waarschuwt een organisator de Nederlandse fotograaf. Want wellicht schuilen daar nog radicalere krachten, of iemand die juist werkt met het voornamelijk sjiitische Iraakse leger. Mosoel is in de ban van aanslagen, moorden en afpersingen, terwijl er geen stad is met zoveel controlepunten van veiligheidsdiensten en leger. De inwoners vragen zich af of het leger er zelf achter zit.

Dat zou een manier kunnen zijn waarop de regering probeert de protesten te ondermijnen, wordt gezegd, net als door de organisatoren ervan uit te schakelen. Afgelopen zondag werd in Falloedja, in de andere onrustige soennitische provincie Anbar, een imam op straat doodgeschoten. Hetzelfde gebeurde een week eerder in Mosoel. Beide islamitische voorgangers waren betrokken bij de organisatie van betogingen. "De regering heeft het op onze leiders gemunt", stelt Abid vast.

Een einde van de protesten is voorlopig echter niet in zicht. "We gaan door. We kunnen niet ophouden, want dan zullen ze ons vervolgen voor terrorisme", illustreert Abid de wanhoop van de situatie.

Maar waar het vooral om gaat, is dat de soennieten Maliki kwijt willen. "De regering in Bagdad moet vallen, of we komen in nog slechtere tijden terecht", zei gouverneur Atheel al-Noedjaifi van de provincie Nineveh onlangs tegen de Deutsche Welle. Hij ziet een oplossing in het opdelen van Irak in regio's. "We accepteren de autonome regio van de Koerden en we denken dat wij ook zo'n soort regio verdienen. Het bestuur is te gecentraliseerd in Bagdad en wij worden allemaal onderworpen aan een sjiitisch bewind."

De gouverneur, die de protesten ondersteunt en zich er regelmatig laat zien, ontkende dat er sprake is van 'buitenlandse agenda's'. Organisator Abid doet de suggestie dat Al-Kaida of Saddams verboden Baath-partij betrokken zouden zijn af met een simpel 'onzin', noch komt er volgens hem steun uit Saoedi-Arabië of Katar. Die dagelijkse maaltijden? Dat brengt de gemeenschap zelf op, zegt hij. "Maar als de Saoediërs steun aanboden, zou ik dat niet weigeren."

Waar de gouverneur zich niet uitspreekt over gebruik van geweld, doet Abid daar niet moeilijk over. Omdat "de regering geen beleid en visie heeft, en niet weet hoe hierop te reageren", vreest hij dat premier Maliki uiteindelijk geweld zal gebruiken. "Als hij het met de wapens wil uitvechten zijn we daar klaar voor, hier in Mosoel en in Anbar."

Samenwerking met de Koerden
De Iraakse soennieten werken samen met de Koerden in hun verzet tegen Bagdad. In Mosoel besturen ze samen de stad, wat zichtbaar werd toen Koerden betrokken bleken bij het vervoer van buitenlandse journalisten naar Mosoel. Beide groepen hebben dan ook voor een deel dezelfde klachten.

Zo is gouverneur Al-Noedjaifi van de opstandige provincie Nineveh boos dat Bagdad sjiitische troepen heeft gestuurd naar zijn regio. Ook de Koerden zijn ontstemd over die troepen, gelegerd in gebied dat zij opeisen. Ook vinden Koerden en soennieten dat ze onvoldoende krijgen toegekend uit de staatskas. Al-Noedjaifi: "Volgens de Iraakse grondwet moet Mosoel 11 procent van de begroting krijgen, maar we krijgen hooguit 2 procent. Nineveh heeft bijna geen profijt van de olie onder onze voeten."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden