Achtergebleven IS-strijders gaan vaak liquidatie tegemoet

Een Iraakse soldaat in de binnenstad van Mosul. Beeld AFP

De IS-bolwerken Mosul en Raqqa staan op het punt bevrijd te worden. Wat volgt daarna? Veel landen vrezen aanslagen van jihadisten die de eindstrijd ontsnappen.

De Irakezen verwachten dat de stad Mosul deze week nog compleet 'schoongeveegd' wordt van de laatste jihadisten van Islamitische Staat. Daarna staat er een week van festiviteiten gepland om het einde van IS te vieren. Ondertussen is de bevrijding van dat andere grote IS-bolwerk Raqqa in volle gang. Het optimisme is groot, maar is dat wel terecht?

De grote vraag is: wat moet er gebeuren met de tienduizenden IS-strijders en hun sympathisanten? De jihadisten die nog in leven zijn, vormen nog altijd een groot gevaar. Veel IS-strijders zitten niet in Raqqa of Mosul en hebben dus nog grote bewegingsvrijheid. Anderen hebben zich vermengd met de lokale bevolking of met vluchtelingen. Een deel is alweer terug in het land van herkomst.

Buitenlandse strijders

In een interview met journalisten Jenan Moussa en Harald Doornbos, die in Raqqa ter plaatse zijn, vertelde de Amerikaanse speciale anti-IS-gezant Brett McGurk vorige week wat er gaat gebeuren met de IS-strijders in Raqqa. De Syrische IS-strijders kunnen zich overgeven, waarna bekeken zal worden wat hun rol binnen de organisatie was. Loopjongens of naïevelingen kunnen rekenen op coulance. Maar McGurk was ook heel duidelijk over het lot van de buitenlandse strijders: "Onze missie is dat ze niet kunnen ontsnappen, dat ze hier zullen sterven. Als ze in Raqqa zijn, dan zullen ze in Raqqa omkomen."

De Amerikanen maken actief jacht op buitenlandse IS-strijders, ook die met een Amerikaans paspoort. Hetzelfde geldt voor de Britten en de Fransen. Parijs heeft zelfs een speciaal team van de Franse geheime dienst naar Irak gestuurd om hun jihadistische staatsburgers te liquideren. Daarmee wil Parijs voorkomen dat ze levend terugkeren en aanslagen kunnen plegen of voorbereiden.

Op de dodenlijst staan minstens dertig namen van Franse IS-strijders. Ook hebben de Fransen deze lijst gedeeld met de Iraakse strijdkrachten. Als zij op de personen stuiten, dan is het de bedoeling dat ze worden omgebracht. Onder de vorige president, François Hollande, zouden ten minste veertig Franse jihadisten in Syrië en Irak zijn gedood.

De Iraakse IS-strijders hoeven evenmin te rekenen op een milde straf van hun eigen regering. Als zij gepakt worden, dan is de kans groot dat ze direct worden geëxecuteerd. Worden ze gearresteerd en meegenomen voor verhoor, dan riskeren zij naast de dood ook foltering. Als ze het tot aan hun proces weten te overleven, dan riskeren zij de doodstraf. Komen zij vrij, dan wacht hun mogelijk de wraak van familieleden van slachtoffers.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Inwoners van de binnenstad van Mosul vluchtten gisteren door de frontlinie richting het leger van Irak.Beeld AP

Hetzelfde lot zal de strijders ten deel vallen in Syrië, alleen komt het daar vrijwel nooit tot een proces. Het Assad-regime heeft zijn lesje geleerd: tussen 2003 en 2008 verleende het IS-strijders de vrije doortocht naar Irak, maar zij keerden later terug naar Syrië. IS-strijders die nu in handen vallen van het regime worden meestal geëxecuteerd.

Voedingsbodem

Toch zullen lang niet alle jihadisten omkomen, daarvoor zijn het er simpelweg te veel. Een aantal IS-strijders is al teruggekeerd naar huis of is daar naartoe onderweg, anderen hebben zich aangesloten bij andere terreurbewegingen. Met de verspreiding van IS-strijders zal de kans op aanslagen dan ook alleen maar toenemen in de komende jaren.

Veel analisten vrezen daarnaast dat IS weer kan terugkomen als niet snel iets wordt gedaan aan de voedingsbodem van radicalisme, zoals onderdrukking, corruptie en sektarisme. Deze angst is deels ingegeven door het verleden: IS was in 2010 ook al dood verklaard, maar keerde toen met enorme kracht terug en richtte zelfs een heus kalifaat op.

Dat er meer aanslagen zullen volgen is zeker, maar de herrijzenis van IS betekent dat niet. Gelukkig hebben niet alle horrorfilms een vervolg. IS is beslist geen onsterfelijke organisatie. En als de beweging toch terugkeert, is de kans groot dat dit niet in Syrië of Irak plaatsvindt.

IS heeft in de laatste jaren veel nieuwe afdelingen en cellen opgericht in de wereld. Zoals sommige virussen pas toeslaan als het lichaam verzwakt is, zo wachten deze IS-cellen tot de samenleving getroffen wordt door een abrupte crisis.

Lees verder: Kan IS wel zonder grondgebied?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden