'Achteraf kakelen de kippen'

Vijfenvijftig jaar na de dood van legercommandant Spoor rekent zijn weduwe af met misvattingen en wilde verhalen.

SOEST - Op een tafeltje tegen de muur van de royale woonkamer staat een onbekende foto van generaal Spoor. ,,Ja”, zegt Mans Spoor-Dijkema, ,,die stond in Batavia op mijn toilettafel. Dat vond Siem belachelijk, maar ik wilde ook weleens een foto van hem die niemand anders had.” Met het boek 'Achteraf kakelen de kippen' heeft de 90-jarige weduwe precies het tegenovergestelde doel voor ogen: zoveel mogelijk mensen te vertellen wie haar man werkelijk was. ,,Een rechtvaardiging.”

Luitenant-generaal Spoor was de laatste legercommandant in Nederlands-Indië. Onder zijn bevel werden de twee politionele acties uitgevoerd om de kolonie weer in de greep te krijgen. Spoor overleed op 25 mei 1949, pas 47 jaar oud, aan de gevolgen van een hartaanval. Mevrouw Spoor, op verlof in Nederland, moest halsoverkop terugkeren naar Indië om de begrafenis bij te wonen.

,,Hij zou in augustus 1949 met pensioen zijn gegaan. We hadden nog honderdduizend plannen. Het was heel akelig allemaal. Ik moet u zeggen: die laatste twee hoofdstukken van het boek hebben me wel veel moeite gekost om te schrijven, hoor. Eén nacht was ik zó terug in Batavia..... Ik keek op en dacht: waar ben ik? Ik was helemaal de kluts kwijt. Zo intensief was ik ermee bezig.”

Bij leven was de generaal al populair bij zijn troepen. Na zijn dood groeide Spoor bij Indiëveteranen uit tot symbool van het miskende leger, dat op een vergeefse missie was gestuurd. Onder grote internationale druk moest Nederland zijn kolonie overdragen aan Soekarno, die al in 1945 de republiek Indonesië had uitgeroepen.

Gaande de jaren kreeg generaal Spoor postuum ook steeds meer kritiek te verduren vanwege de politionele acties tegen Indonesische onafhankelijkheidsstrijders. ,,Mijn man was een nazi, mijn man was een fascist, mijn man had het allemaal verkeerd gezien. En dan nog al die verhalen dat hij vergiftigd zou zijn, vermoord was, noem maar op. Dat begon me op een gegeven moment zo vreselijk te vervelen dat ik aan dit boek ben begonnen. Ik moest opschieten, want als ik er niet meer ben, kan niemand dit verhaal meer vertellen. Het is allemaal heel anders dan men denkt, dat vind ik zo verdrietig.”

Zes jaar heeft mevrouw Spoor aan het boek gewerkt. Uit hutkoffers waarin ze sinds 1949 ,,nooit meer had gekeken”, kwam allerlei officiële correspondentie te voorschijn die soms integraal in het boek is opgenomen. Uit persoonlijke brieven aan zijn vrouw komt de legercommandant komt naar voren als een bevlogen en emotionele man, die volledig door zijn functie werd opgeslokt. Fysiek en mentaal raakte hij uit-geput, wat hem uiteindelijk ook fataal is geworden.

Mans Dijkema leerde haar man in 1942 in Australië kennen, waar beiden voor de Nederlandse inlichtingendienst Nefis werkten. Ze viel voor zijn humor en charme. ,,Siem was zo'n bijzondere man, dat kan ik rustig zeggen. Hij was een genie, hoor. Als arts en jurist zou hij uitzonderlijk zijn geweest. Hij speelde ook prachtig viool. In huis was hij eenvoudig, had nooit pretenties. En hij had altijd een enorme belangstelling voor anderen.”

De weduwe van Spoor staat bekend als 'moeder der veteranen' vanwege haar inzet voor Indiëveteranen. Ze heeft van haar hart nooit een moordkuil gemaakt. De politionele acties ,,waren echt nodig” om het ideaal van de verenigde staten van Indonesië overeind te houden. Kapitein Westerling heeft met zijn 'zuiveringsacties' onder Javanen op Zuid-Celebes ,,geweldig goed werk gedaan”. Met dit soort uitspraken heeft mevrouw Spoor zich in progressieve kringen niet geliefd gemaakt, maar daar zit ze in het geheel niet mee. Toenmalig ministerpresident Kok kreeg van haar in 2000 de wind van voren toen hij aankondigde tijdens zijn bezoek aan Indonesië spijt te betuigen voor het optreden van Nederland in de koloniale periode. Kort daarop was mevrouw Spoor aanwezig bij een toespraak van Kok, maar tot een gesprek kwam het niet. ,,Laf”, zegt de weduwe misprijzend. ,,Dan denk ik: goh, wat zijn ze klein allemaal. Van politici heb ik nooit een hoge pet opgehad. Mijn man en ik ergerden ons altijd dood aan ministers en kamerleden die we in Batavia ontvingen en alle begrip toonden. Dan stonden ze op Schiphol en waren ze alles weer vergeten.”

Generaal Spoor ligt begraven op het ereveld Menteng Pulo in Jakarta. Zijn vrouw is er sinds 1949 niet meer geweest. ,,Wat moet ik in dat land? Indië is zó veranderd. Het is een troep in Indonesië en het zal nooit iets worden.” 'Achteraf kakelen de kippen; herinneringen aan generaal S.H. Spoor, legercommandant in Nederlands-Indië, opgetekend door zijn weduwe Mans Spoor/Dijkema. Uitgeverij De Bataafsche Leeuw, ISBN 9067075876, euro 27,50.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden