Achter nietszeggende titel gaat urgente analyse schuil van Charlie Hebdo-debat

SEBASTIEN VALKENBERG

Tinneke Beeckman: Macht en onmacht De Bezige Bij, Amsterdam. 248 blz, euro 19,90 ****

undefined

De schrijfster

Een doctoraat in de moraalwetenschappen, meerdere postdoctorale studiebeurzen, summer schools aan de London School of Economics. Het lijkt vanzelfsprekend dat zo'n traject leidt tot een deftige positie aan een universiteit. Zo niet voor filosofe Tinneke Beeckman. Zij werkt freelance en dat is te merken. Bij haar geen filosofie voor een handvol vakgenoten, maar urgente analyses die ons allemaal aangaan. Dat geldt voor haar nieuwste boek meer dan ooit. Dit heet 'Macht en onmacht' en heeft 'Charlie Hebdo' als aanleiding.

undefined

Haar ambitie

'Ik neem de debatten na de moordpartij [...] als aanknopingspunt voor een filosofische reflectie over deze tijd', aldus Beeckman in haar inleiding. De Amerikanen hebben 9/11, Europeanen 7/1 - de datum waarop een groot deel van de Charlie Hebdo-redactie werd uitgemoord. De discussie die vervolgens losbarstte zegt veel over onze maatschappij. Hoe komt het dat journalisten niet over islamisme kunnen schrijven? Vanwaar de populariteit van complottheorieën om de aanslag te verklaren? Waarom is kritiek leveren zo ingewikkeld geworden? Het zijn filosofische vraagstukken van formaat en Beeckman komt met originele antwoorden.

undefined

Het resultaat

Een prikkelende ideeëngeschiedenis die de balans opmaakt van veertig jaar postmodernisme. Ook andere denkers komen aan bod (Nietszche, Heidegger), maar dan vooral als voorloper van deze filosofische stroming. Een illusie om te denken dat je ware uitspraken kunt doen, is ons ingeprent, uitspraken zijn niet meer dan de uitdrukking van iemands maatschappelijke positie.

Deze denktrant wreekt zich op verschillende manieren, onder meer door een overmatige aandacht voor economische verhoudingen. Waarom pleegden de broers Kouachi hun daad? Zelf beriepen ze zich op de islam. Alleen kunnen wij ons nog nauwelijks voorstellen dat ze handelden uit religieuze motieven. Godsdienst heet immers een Groot Verhaal en hiervan had het postmodernisme juist het einde afgekondigd. Blijft over het sociaal-economische motief als verklaringsmodel. Er móet sprake zijn geweest van achterstelling (hoewel Beeckman laat zien dat jihadisten juist vaak tot de middenklasse behoren).

undefined

Mooiste zin

"De aanslagen op Chalie Hebdo zijn politieke moorden, maar de slachtoffers zijn geen staatsmannen."

Een mooie paradox formuleert Beeckman hier. Politieke moorden zijn zo oud als de politiek zelf en ter illustratie noemt ze Julius Caesar, Abraham Lincoln, John F. Kennedy. Hoewel geen politici, horen de journalisten en cartoonisten dus ook in dit rijtje thuis. De aanslagen zijn meer dan een uiting van boosheid of een manier om de profeet te wreken. Ze hadden als doel 'om de toekomst van een samenleving te veranderen', in een oord waarin de vrije mening ondergeschikt is aan andermans gevoeligheden.

undefined

Reden om het boek niet te lezen

Die is er eigenlijk niet. Maar de kans is aanwezig dat mensen het niet lezen. Dat komt door de titel. 'Macht en onmacht'. Echt een lekker lokkertje is dit niet. Daarvoor is de titelkeus te generiek. Zo had een kloeke sociologische verhandeling uit de jaren zeventig ook kunnen heten. De auteur had zichzelf een plezier gedaan met een pakkender titel, die vermoedelijk meer lezers had getrokken. Maar een kniesoor die hierop let.

undefined

Reden om het wel te lezen

Nog even en de aanslagen zijn alweer een jaar geleden. Maar dat wil niet zeggen dat het boek van Beeckman reageert op gebeurtenissen van gisteren. Een paar weken terug werden we geconfronteerd met kindbruiden. Hoe treed je dit fenomeen tegemoet? Met een postmoderne weigering om over andermans cultuur te oordelen, zoals op de Vara-blog Joop.nl gebeurde ('Natuurlijk worden (die meisjes, SV) weleens slecht behandeld en seksueel vernederd, maar dat kan elke vrouw overkomen')? Of met een krachtige afwijzing, omdat kindhuwelijken in strijd zijn met zo ongeveer alle wetten en verdragen die we getekend hebben? De thema's die Beeckman aansnijdt, zijn blijvend actueel - en eigenlijk winnen ze alleen maar aan urgentie door de migratiestromen die het laatste half jaar pas echt op gang is gekomen.

undefined

Trouw tipt filosie

1. Macht en onmacht Tinneke Beeckman

****

2. Waarom ik mijn vrienden niet opeet Matthieu Ricard

****

3. De tijd, het schrift, het verschil Samuel IJsseling

*****

4. Wie ben ik dan? Jan Bransen

***

5. Ik blijf nog even kletsen Rosan Hollak

***

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden