Achter de gordijnen kijken

Hoe wonen binnenvaartschippers? Fotograaf Niels Helmink houdt van hun schepen met huisjes erop. Fotofestival Naarden toont zijn verzameling.

Het begon allemaal bij mijn fascinatie voor die raampjes. Ik ging vroeger altijd met de trein van Arnhem naar Amsterdam en kwam dan langs het Amsterdam-Rijnkanaal. Elke keer keek ik naar de schepen met hun huis erop, en nog belangrijker: de gordijntjes. Toen ontstond meteen de vraag: wat gebeurt er áchter die gordijntjes? Hoe ziet het er daar uit?", vertelt fotograaf Niels Helmink (38).

Hij is een van de 33 fotografen van wie tijdens het Fotofestival Naarden, dat op Hemelvaartsdag begint, foto's worden opgehangen. Zijn fotoserie 'Inland Shipping' over Nederlandse binnenvaartschippers sluit dan ook aan bij het thema van het fotofestival, namelijk 'Water, water!'. Al heeft hij deze serie niet speciaal voor het festival gemaakt, want hij begon in 2009 met dit project.

Helmink is erg geïnteresseerd in de manier van leven en werken van de mensen op het water. "Zoals wij hier gewoon rondrijden en fietsen op de weg, is er ook een hele categorie die op het water woont en werkt. Dat wil ik laten zien."

Hij kiest niet voor zomaar wat schepen, maar voor binnenschippers en hun authentieke, vaak kleine, binnenvaartschepen. Hij spoort de schippers en hun door de jaren heen weinig veranderende interieurs op en legt ze vast.

Dat laatste trekt hem juist zo aan: de tijd heeft stilgestaan in de vertrekken van deze schepen. "Ik ben ook op heel grote schepen geweest, maar dat interieur ziet eruit als een normale huiskamer. Als ik daar foto's van had gemaakt, zou je als kijker niet herkennen dat het om een schip ging, want er hingen joekels van flatscreens en alles was er modern."

De kleinere binnenvaartschepen van het type Spits en Kempenaar hebben als voordeel dat ze op plekken varen waar de grote schepen niet kunnen komen. Helmink kreeg vaak van de trotse binnenschippers te horen hoeveel ton aan vracht er in hun schepen past en "stel je nou eens voor dat wij er niet meer zijn en dat het allemaal in vrachtwagens de weg op moet? Dan is het nog drukker op de weg."

Helmink fotografeert de schippers bewust in hun woning: "Het gaat mij niet om een noeste arbeider die een kabel staat op te rollen. Dat vind ik niet interessant en te clichématig. Het gaat mij erom: wat gebeurt er ín dat schip?"

Op de foto's laat hij zoveel mogelijk van het huis zien: "Ik wil juist het interieur gebruiken om meer te laten zien dan de mensen alleen. Dat lukt niet als je ze op het dek van het schip neerzet. Juist binnen die vier muren zit de identiteit van de mensen verscholen. Wat hangt er aan de muur of plafond? Wat voor soort koffiebekers hebben ze? Wat ligt er op de vloer? Die dingen vertellen juist dat beetje meer over de mensen."

undefined

Goudvis

Bij de foto hiernaast zijn dan ook tig vragen te stellen. Helmink: "Hoe heet die goudvis? Wat gebeurt er met het water in de kom als het schip met de golven meegaat? Waar doet deze hond z'n behoefte? En zijn dat Muppets op de kast? Heeft hij die gekocht of gespaard bij een supermarkt? Waarom hangt het schilderij scheef?" Op deze manier hoopt hij dat de foto gaat leven voor de kijker: "Als je langer dan pak 'm beet tien seconden naar een foto kijkt, is die voor mij geslaagd."

Een saillant detail aan de fotoserie: de binnenvaartschippers zitten thuis steeds zonder schoenen aan. Helmink: "Ik wil altijd een sok of een pantoffel op de foto hebben staan. Als je op een schip wordt uitgenodigd, moet je altijd je schoenen uittrekken. Dat is een kenmerk dat deze mensen verenigt, een klein rood draadje door de serie heen." Andere elementen die hij meestal terug laat komen, zijn een raam, een mobiele telefoon en een doorkijkje.

Niet alle schippers stonden te springen om mee te werken. "Ik vraag ze ook niet zomaar wat. Aan wildvreemde mensen die met hun schip aan de kade liggen en met heel andere dingen bezig zijn, vraag ik of ik ze mag fotograferen in hun schip, het liefst met familie. Als iemand dat bij mij doet, moet hij wel een heel goed verhaal hebben, wil ik hem binnenlaten." Hij gaat dan ook nauwgezet te werk: hij bezoekt de schippers meerdere malen.

Tijdens de eerste kennismaking neemt hij z'n camera bewust niet mee, want dat vindt hij te snel gaan. "Als ik meteen zou fotograferen, zitten mensen toch anders in elkaar. Dan zijn ze wat opgelaten, want er staat opeens een wildvreemde man in hun huis." Hij vertelt de mensen daarom eerst rustig wie hij is, wat hij wil en waar het voor is. Als ze dan interesse hebben, maakt hij een nieuwe afspraak met ze en dan pas gaat hij fotograferen.

De eerste kennismaking vindt Helmink altijd erg spannend. Refererend aan zijn eerdere fotoserie 'Shopkeepers' - waarbij hij verschillende winkelhouders in hun zaak fotografeerde - vertelt Helmink dat je bij een winkel gewoon naar binnen kunt gaan en rondkijken voordat je bepaalt of de ruimte geschikt is voor het project.

Anders is dat bij een schip waar je van buitenaf niet kunt zien hoe het er van binnen uitziet. "Voor deze fotoserie moet ik eerst op de mensen afstappen, vervolgens hopen dat ze me toelaten en dan pas zie ik de binnenkant. Daar ben ik vaak wel zenuwachtig voor."

Fotofestival Naarden: 14 mei-21 juni. Maandag-donderdag 11-17 uur, vrijdag-zondag 10-18 uur. www.fotofestivalnaarden.nl

Schipper Roel Oost aan boord van Festina Lente.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden