Achter de dijken

Vorige week was ik door omstandigheden in Turkije, in Istanbul vooral. Het beviel uitstekend. Ik vond het prettig, meer dan ik wilde toegeven, dat ik minder dames met een hoofddoekje zag dan bij mij in Amsterdam-Oost. Wat toch ook weer opvalt, terug in Amsterdam, is hoe onbehouwen en agressief Nederlanders, allochtoon dan wel autochtoon, zich tegenover elkaar in het publieke domein gedragen. In Istanbul voelde ik me veiliger dan op een Amsterdams metrostation.

In het zeer fraai gerestaureerde Palais de Hollande, het Nederlandse consulaat, nam ik deel aan een paneldiscussie over Turkije, de Europese Unie en Nederland. Hoe kwam het toch dat Nederland vorig najaar zich, slechts in het dubieuze gezelschap van Oostenrijk en Luxemburg, zo heftig verzet had tegen de Europese consensus om een datum vast te stellen, waarop beslist moet worden of onderhandelingen over de Turkse toetreding tot de EU kunnen beginnen.

Niet ten onrechte werd deze positie door het Turkse gehoor als betrekkelijk anti-Turks beschouwd, en de Nederlanders achter de tafel, onze ambassadeur S.I.H. Gosses voorop, hadden dus wel wat uit te leggen. In plaats van te vluchten in diplomatieke vriendelijkheden koos Gosses voor een zeer behartigingswaardige analyse van het Nederlandse Europa- en buitenlandbeleid. Hij constateerde een toenemend provincialisme, de Haagse beleidsmakers hadden zich in toenemende mate 'achter de dijken' teruggetrokken en hadden echte belangstelling voor het ontwikkelen van een creatief buitenlandbeleid verloren. Pijnlijk was zijn wanhopige constatering dat hij sinds anderhalf jaar geen enkele beleidsinstructie uit Den Haag had ontvangen.

In de praktijk komt het toenemend provincialisme in Europees verband neer op een benepen conservatisme, het vasthouden aan ooit verworven machtsposities in combinatie met een thatcheriaanse preoccupatie met geld, vooral met geld dat we terug willen hebben, of dat we niet willen uitgeven. In toenemende mate verzet Nederland zich tegen elke institutionele hervorming, met als paradepaardje het vasthouden aan het roulerend halfjaarlijks voorzitterschap. In een EU van 25 leden is een dergelijk systeem een recept voor ellende. Hoe de beluitvaardigheid van de EU nog enigszins gered kan worden onder het voorzitterschap van een stoet van dwergen als Malta, Cyprus, Letland en Estland, blijft een raadsel, maar Nederland zal het een zorg zijn.

Voor de Nederlandse terughoudendheid, recalcitrantie is soms een beter woord, of het nu gaat om de zo noodzakelijke institutionele hervormingen of om de uitbreiding van de EU, is natuurlijk wel een verklaring te vinden. Hoe dan ook betekent de ontwikkeling van de Europese integratie sinds het einde van de Koude Oorlog een verlies voor de Nederlandse (machts)positie. In het oude, knusse Europa van de Zes konden wij de gedachte koesteren dat we mee aan tafel zaten met de grote Europese mogendheden, en dat er bovendien ook naar ons geluisterd werd, als we iets zinnigs te melden hadden tenminste. Voor het kleine Nederland, dat voordien volstrekt afhankelijk was van wat anderen over ons besloten, was dat een even unieke als aangename situatie.

Met de uitbreiding van de EU veranderde dit weer, het maakt uit of je met zes of met twaalf, vijftien of vijfentwintig man aan tafel zit. Je kunt ook zeggen dat Nederland langzamerhand weer tot op zijn oude machtspolitieke maat wordt teruggesneden. Dat is pijnlijk, maar om dan vervolgens de politiek van de struisvogel te kiezen, en je achter je dijken te verschansen om alleen nog maar eens af en toe 'nee' te roepen, helpt ons niets. Het proces van marginalisering wordt er alleen maar door bespoedigd. Met toenemende meewarigheid kijkt men vanuit Europa naar Nederland. Iedereen ziet hoe het water over de Nederlandse dijken stroomt, maar onze beleidsmakers denken de zaak nog overeind te kunnen houden door dapper als Hansje Brinker hun duim in het gaatje te stoppen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden