Acht wijnweetjes voor bij de film 'Retour en Bourgogne'

null Beeld RV
Beeld RV

In de film 'Retour en Bourgogne' komen drie volwassen kinderen elkaar genadeloos tegen na de dood van hun vader. Een klassieke verhaalopzet, gesitueerd in de wereldberoemde wijnstreek Bourgogne. Acht wetenswaardigheden over wijn die deze film nóg mooier maken.

Lapjesdeken

Romeinen maakten er al wijn, en benedictijnse monniken brachten de beste wijngaarden nauwkeurig in kaart. Met de napoleontische wetgeving, die bepaalde dat kinderen gelijkelijk erven, is Bourgogne zeer versnipperd geraakt: kleinschaligheid is de kracht van de wijnregio. Sommige ommuurde percelen, zoals Clos de Vougeot, zijn wereldberoemd.

Juliette (Ana Girardot), onzeker maar ook het meest begeesterde wijnkind in de familie, haar losbollige broer Jérémie (François Civil) en de verloren zoon Jean (Pio Marmaï) moeten nu beslissen: samen het wijngoed bestieren, opsplitsen of elkaar uitkopen? De notaris die de erfenis regelt, maakt het ze er, met pijnlijk nieuws, niet makkelijker op. De harde werkelijkheid is nu eenmaal: hoe romantisch het ook lijkt, wijn maken is hard werken en rijk word je er niet van.

Twee druiven

Slechts twee druiven zijn de grote sterren van Bourgogne. Pinot noir is een kieskeurig zwart druifje dat een opmerkelijk lichtgekleurde rode wijn oplevert, heerlijk geurend naar bosaardbeien en besjes enerzijds en aarde, herfstbos en specerijen als nootmuskaat anderzijds. In de familiewijngaarden in de film staat zo te zien ook de witte tegenpool: flexibele wereldreiziger chardonnay. Wijnmakers op alle continenten beschouwen de spannende elegante Bourgogne-wijnen, met klinkende herkomstnamen als Vosne-Romanée en Puligny-Montrachet, als lichtend voorbeeld.

Plukken

Het klinkt zo simpel: druiven rijp, plukken maar! Waarom staan Jean, Juliette en Jérémie dan uitvoerig te discussiëren in het veld: dinsdag plukken, of toch donderdag? De laatste fase van het zomerseizoen bestaat voor een wijnmaker uit proeven en nog eens proeven. Zijn de schilletjes en de pitjes rijp? Hebben de vruchtjes genoeg suikers om tijdens de vergisting het juiste alcoholpercentage te krijgen? En hebben ze tegelijkertijd nog voldoende zuren? Zuren geven wijn 'ruggegraat' en fungeren als conserveringsmiddel. Zonder goede zuren is een wijn geen lang leven beschoren.

En dan is er nog iets: het weer. Plukken net na een regenbui bijvoorbeeld doe je liever niet, omdat de druiven dan meer water bevatten en minder smaak hebben. Juliette, die moet beslissen, heeft niet alleen voortreffelijke smaakpapillen en chemische kennis nodig, dit is voor haar ook het moment om een eigen stijl te kiezen. Een wijnmaker is boer, ambachtsmens en kunstenaar tegelijk.

Tekst loopt door onder de afbeelding

null Beeld RV
Beeld RV

Oude versus nieuwe wijnwereld

Oudste broer Jean vertrok tien jaar geleden. Altijd maar diezelfde wijngaarden rond het familiehuis. Hup, de wereld in! Inmiddels heeft hij een wijndomein aan de andere kant van de aardbol, in Australië. Zijn ringtone: de Australische hardrockband AC/DC. Wijnmakers in 'nieuwe' wijnlanden zoals Nieuw-Zeeland, de Verenigde Staten en Australië zijn vaak no nonsensetypes die, onbelast met lange tradities, erop los experimenteren. Zo hebben de relatieve 'jonkies' in de wijnwereld voor grote ontwikkelingen gezorgd. Oogstmachines, roestvrijstalen tanks, slimme irrigatie, wijntoerisme en de schroefdop: onze supermarkten zouden nu niet vol staan met goedgemaakte, betaalbare wijn als de wijnwereld niet vanaf de jaren zeventig grondig was opgeschud door globalisering.

Jean lijkt zijn geboorteplek én bijkomende tradities inmiddels te herwaarderen. 'In Australië maken we wijn voor de komende twee jaar. Hier voor de komende tien, twintig jaar', verzucht hij, twijfelend of hij moet blijven of teruggaan naar Australië. Ondertussen worstelt broer Jérémie met een schoonvader die Bourgogne-grond vooral als speculatiemateriaal lijkt te beschouwen. Het credo 'het land is van ons en wij zijn van het land' heeft niet voor iedereen dezelfde betekenis.

Wijn is geschiedenis

Uit de kelder komen bestofte, met schimmel bedekte flessen tevoorschijn, en verlekkerd proeven de drie erfgenamen wijnen die hun vader jaren geleden maakte.

Met het openen van een fles wijn stap je in een soort tijdmachine. Wijnmakers kunnen vaak járen later tot in detail het groeiseizoen van iedere wijn terughalen: 'Die hagelbui toen, op 6 mei, heeft ons een kwart van de oogst gekost, maar wát een goed jaar'. Voor hen zijn wijnen kinderen die opgroeien. Ook voor een wijndrinker is een fles een mooie momentopname: '2002, tja wat deed ik toen?' Voor Juliette en haar broers zijn de oude flessen meer dan een optelsom van smaak en geur, de wijnen zijn een soort familiealbum, startpunt voor herinneringen aan hun jeugd en aan hun ouders die ze vanaf piepjonge leeftijd leerden ruiken en proeven.

Tekst loopt door onder de afbeelding

null Beeld RV
Beeld RV

Vier seizoenen

Weelderige druivenstokken vol fruit - in Bourgogne zie je ze eind augustus, begin september - leveren de fraaiste plaatjes op. Maar een druivenplant kent verschillende seizoenen: in het voorjaar ontpoppen de eerste blaadjes en minuscule bloemetjes, in het najaar krijgen veel druivenbladeren schitterende herfstkleuren. In de winter, wanneer de stokken er kaal en grauw bijstaan, gaat de druivenboer het veld in om te snoeien - niet zelden in barre kou. Dan is er ineens niks romantisch meer aan zo'n wijngaard.

Geduld

Goede wijn dwingt tot geduld. Alles in de productie van kwaliteitswijn vraagt om tijd. Decennia oude druivenplanten leveren weinig jubelend groen en des te betere, geconcentreerde trossen op. Goed gemaakte wijnen worden beter, spannender, kortweg interessanter als ze een jaar of wat in de kelder mogen rusten en dan nog verder rijpen in de fles. De drie erfgenamen worstelen met geldkwesties, maar zien ook hun rijkdom: ze hebben druivenstokken van in de tachtig, die fantastische druiven geven. Daar kan geen dikke bankrekening tegenop.

Zonder wijn (of bier) geen wijn

In oogsttijd staat de familiewijngaard ineens vol twintigers in korte broek. Hipsters, studenten, rondtrekkende avonturiers die geen Frans spreken: Juliette heeft moeite ze in het gareel te houden, aan haar natuurlijke overwicht mag ze nog werken. Maar iedere wijnmaker heeft rond oogsttijd extra handen nodig, in het veld en in de kelder.

Broer Jean snapt dat je seizoenswerkers een beetje moet vertroetelen na hard werken. Hij richt, ter afsluiting van de oogst, een feestmaal aan waar de wijn zo rijkelijk vloeit dat een en ander uit de hand loopt. In zijn tweede thuisland Australië sluiten plukkers de snikhete dagen doorgaans af met koud bier. Daar geldt: 'It takes a whole lot of beer to make wine.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden