Acht op tien studies naar jeugdtherapieën partijdig

null Beeld anp
Beeld anp

De betrouwbaarheid van populaire jeugdtrainingen tegen onder meer pesten en overgewicht ligt onder vuur. Acht van de tien studies op basis waarvan therapieën 'bewezen effectief' worden genoemd in de Databank Effectieve Jeugdinterventies, zijn uitgevoerd door partijdige onderzoekers.

Dat blijkt uit onderzoek van het Trimbos-instituut voor tijdschrift De Psycholoog. De Databank Effectieve Jeugdinterventies geldt als een gids in het grote aanbod van jeugdtrainingen en wordt veel geraadpleegd door GGZ-instellingen en scholen. In de Databank staan 221 progamma's die volgens de erkenningscommissie kwalitatief op orde zijn. Daarvan krijgen er 26 het stempel 'bewezen effectief'.

Maar de studies op basis waarvan trainingen dat keurmerk krijgen, zijn slechts in 15 procent van de gevallen door onafhankelijke buitenstaanders gedaan. Zeven op de tien keer is ten minste één van de onderzoekers ook degene die de training ontwikkelde. Bij de helft van de studies is tenminste één persoon betrokken die de vergunning heeft om de training te geven. Trimbos heeft niet onderzocht of de afhankelijkheid van de onderzoekers invloed had op de resultaten.

"Als ontwikkelaars en onderzoekers samenwerken, kunnen ze een programma tussentijds bijstellen zodat het effectiever wordt", verklaart Machteld Zwikker, projectleider van de databank, aan de Volkskrant. "Die kwaliteitsverbetering is ons belangrijkste doel."

Wetenschappelijk bewijs voor effectiviteit ontbreekt
In de 'antipestindustrie' gaan miljoenen om, maar de meeste aangeprezen methodes ontberen vaak een solide wetenschappelijke basis, zo bleek twee jaar geleden al. Vrijwel geen enkele aanpak is echt grondig onderzocht of door volledig onafhankelijke onderzoekers getest, schreef Trouw in 2014.

Voormalig Kinderombudsman Marc Dullaert presenteerde in 2013 samen met staatssecretaris Sander Dekker (onderwijs) het 'Plan van aanpak tegen pesten'. Scholen moesten vanaf 2015 het verschijnsel aanpakken met een methode die aan bepaalde voorwaarden voldoet. Een commissie van het Nederlands Jeugd Instituut (NJI) bekeek namens Dekker meer dan zestig methodes.

Wildgroei
Daan Wienke was voorzitter van deze commissie. Hij rapporteerde dat slechts dertien programma's die door scholen worden gebruikt om pesten te signaleren en aan te pakken 'kansrijk' zijn, waaronder de Kanjertraining en KiVa. De rest werd afgekeurd. "Er was een wildgroei aan methodes. Wij hebben orde in die chaos proberen te scheppen. Er was veel onzin waaraan geld werd verkwist", zei Wienke destijds in Trouw.

Dat een volgens de databank 'bewezen effectieve' training op een partijdige manier is beoordeeld, hoeft overigens niet te betekenen dat de training niet deugt. "Dit onderzoek dient niet gelezen te worden als motie van wantrouwen naar de auters", schrijft Trimbos. Zo liet ook Stichting Kanjertraining het effect van haar door het NJI als 'kansrijk' beoordeelde training onderzoeken door een werknemer, schrijft de Volkskrant. Dat is niet optimaal, erkende directeur Bart Riet. "Maar we konden geen buitenstaander vinden."

Volgens Bram Orobio de Castro, hoogleraar ontwikkelingspsychologie in Utrecht, is er inderdaad 'maar een klein clubje dat op dit gebied onderzoek doet'. Dat maakt het lastig om aan de hoogste wetenschappelijke standaard te voldoen. Daarbij wordt een methode gevolgd waar meer studies naar zijn gedaan door verschillende wetenschappers, die uitgebreid is getoetst en is vergeleken met scholen waar de pestmethode niet werd gebruikt. De gegevens moeten voor andere wetenschappers te controleren zijn en meerdere onderzoeken moeten in een wetenschappelijk tijdschrift zijn gepubliceerd. "In Nederland hebben we alleen wetenschappelijk onderzoek naar pestmethodes van een niveautje lager, met maar één studie of minder goed vergelijkbare groepen", aldus Orobio de Castro.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden