'Acht mei': inhoud geven aan dialoog

De auteur is secretaris van de consultatiecommissie van Pax Christi, die het advies voorbereidt voor de nieuwe vredesbrief die de Nederlandse bisschoppen in 1996 willen uitbrengen.

Zo kon het gebeuren dat bij de persconferentie van bisschop Van Luyn een cameraploeg stopte met filmen toen na de verplichte vragen: “Hoe vond u het” en “komt u volgend jaar weer?” de uitslagen op tafel kwamen van een die dag verricht onderzoek door het Studiecentrum voor vredesvraagstukken van de KU Nijmegen en de Theologische faculteit Tilburg; over de opvattingen van de Acht-mei-bezoekers met betrekking tot de consultatie die een nieuwe bisschoppelijke brief over vrede en gerechtigheid moet inleiden.

Wie bezochten dit jaar de Acht-mei-manifestatie? 87 procent van de deelnemers blijkt 35 jaar of ouder; 65 procent is 50 jaar of ouder. De deelnemers zijn als volgt verdeeld over de verschillende regio's: 49 procent komt uit het Westen (Utrecht, Noord- en Zuid-Holland), 26 procent uit de zuidelijke provincies en 21 procent uit de oostelijke. De noordelijke provincies waren sterk ondervertegenwoordigd: slechts 3 procent. Vrouwen vormden de eervolle meerderheid: 57 procent.

Tegen alle vooroordelen in: de Acht-mei-manifestatie wordt wèl bezocht door kerkse katholieken; 75 procent bezoekt wekelijks of maandelijks een kerkdienst. 17 procent van de deelnemers is niet katholiek. Politiek blijkt maar liefst 30 procent op GroenLinks te stemmen. Leuk voor GroenLinks, maar nog niet goed voor het representatieve forum dat 'Acht mei' graag wil worden. Het CDA scoorde onder de aanwezigen 23 procent en de PvdA 21 procent. D66 (5 procent) en VVD (3 procent) doen in het verhaal bijna niet mee.

Voor de consultatie is het van belang te weten dat maar liefst 76 procent van de deelnemers zich sterk betrokken voelt bij gewapende conflicten als in ex-Joegoslavië, Rwanda en Tsjetsjenië. Een goed bericht voor de consultatie is ook, dat 89 procent van de aanwezigen het een plicht voor de kerken vindt om zich, als bewakers van de morele principes in de samenleving, over politieke vragen betreffende oorlog en vrede uit te spreken; slechts 7 procent wil dit niet.

Tijdens zijn openingstoespraak herinnerde bisschop Van Luyn eraan, dat tijdens de consultatie voorafgaande aan de bisschoppelijke vredesbrief van 1983 de Nederlandse katholieken ongeveer fifty-fifty stonden tegenover eenzijdige ontwapenings-stappen. “Vandaag zijn de vragen waarvoor we staan minder gemakkelijk in een duidelijk 'pro et contra' te gieten”, zei de bisschop. Dat klopt: 68 procent van de deelnemers zou een zoon of dochter stimuleren, als die als hulpverlener in oorlogsgebieden wil gaan werken; 25 procent weet niet wat hij of zij zou doen.

Discrepantie

Een geheel ander beeld ontstaat, als gevraagd wordt of men een zoon of dochter ook zou stimuleren als die als VN-militair naar een conflictgebied zou willen gaan. Slechts 35 procent zou dan het eigen kind stimuleren; 25 procent zou dit willen voorkomen en 40 procent weet niet wat hij of zij zou doen. Van de CDA-kiezers zou 46 procent zijn of haar kinderen stimuleren om VN-militair te worden. Maar bij PvdA en GroenLinks kiezers ligt dit cijfer verrassend lager: 27 procent en 30 procent. Je mag je dan toch afvragen, hoe zelfverplichtend op dit punt de ethiek bij progressieven eigenlijk is. Dient een dergelijke discrepantie tussen de steun aan hulpverlening en aan militaire bijstand in VN-verband geen belangrijk onderwerp van dialoog te zijn?

Jammer dat we in dit verband het scherpe debat tussen generaal Van Baal (voormalig Dutchbat) en Arie Oostlander (CDA) in het forum over de consultatie, in bijna alle berichtgeving hebben moeten missen. Van Baal vindt stellig dat je de brandweer niet mag terugtrekken, ook niet als er doden vallen. Oostlander vindt dat ook, maar houdt grote bezwaren tegen de volgehouden neutrale houding van de VN-troepen in Bosnië, terwijl de tegenpartij in zijn ogen “nationaal-socialistisch” is. Aalmoezenier Meurkens maakte goed duidelijk dat de presentie van de VN ook een zaak van de kerk is, “want de kerk is present in die krijgsmacht.” In de komende Vredesweek komt dat volop aan de orde.

De vraag hoe de dialoog in de r.-k. kerkprovincie verder moet, staat dus niet los van de vraag naar de concrete inhoud van die dialoog. Uiteraard bestaan er legio vragen waarover je in de r.-k. kerk een dialoog kunt beginnen. Daaronder zijn natuurlijk ook nog steeds meer dan genoeg vragen van binnenkerkelijke aard. Maar de consultatie over het vredesvraagstuk die de Nederlandse bisschoppen georganiseerd hebben, kan de katholieke kerkgemeenschap misschien wel helpen te stoppen met een zekere navelstaarderij. Bisschop Van Luyn was hierover heel beslist: “Tenslotte zou ik hier vandaag niet geweest zijn als ik deze consultatie niet tevens van groot belang zou vinden om de onderlinge eenheid te bevorderen. Want om elkaar weer te vinden om de onderlinge eenheid te bevorderen en zo de kerk tot een waarachtig teken van hoop in deze wereld te laten zijn, zullen we ook zelf, van meerdere kanten, bewust en met inzet de dialoog moeten zoeken. In dat kader kunnen we deze consultatie (. . .) beschouwen en benutten als een goede gelegenheid om die dialoog samen met bisschoppen en alle andere gelovigen te oefenen.”

De op 13 mei aanwezige bisschoppen kiezen dus niet voor de vorm, maar voor de inhoud. Je zou hier nog op kunnen werpen, dat ze kennelijk geen behoefte hebben om zich aan brisante theologische vragen te branden. Maar aan de andere kant moet je je dan ook afvragen, of 'gewone' parochianen zitten te wachten op theologische debatten.

In het Conciliair proces is gebleken, dat driekwart van de plaatselijke kerken gevolg gaf aan de oproep zich te bezinnen op de persoonlijke, spirituele en maatschappelijke betrokkenheid van gelovige mensen bij de vragen van deze tijd. Zo breed is de discussie over theologische vragen betreffende de oecumene nooit geweest.

Dit is ook goed om te realiseren bij andere kerkgenootschappen, die net als de r.-k. kerk zich binnenkort zullen moeten gaan voorbereiden op de tweede Internationale oecumenische assemblee in Graz in 1997. Van de Nederlandse bisschoppen is bekend, dat zij de consultatie en hun brief in 1996 ook nadrukkelijk als een voorbereiding op deze oecumenische gebeurtenis willen zien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden