Achilles en Jezus

Als jongetje leerde ik dat je van de Here Jezus ook je vijanden moest vergeven. Heel erge vijanden had ik in die tijd nog niet, wel wat krielvijandjes, om op te oefenen. Mijn buurjongetje Hans bijvoorbeeld, die een waardeloze postzegel van hem had geruild tegen een waardevolle van mij. Gemeen. Maar hij beging de domheid zich op die transactie te beroemen en dus moest hij de postzegel teruggeven en spijt betuigen. Waarop ik hem dan weer moest vergeven. Dat was de deal. Ik deed het maar vond het wel een koehandel. Hij gaf zijn excuses en ik mijn vergeving. Voor wat hoort wat. Mocht hij ook spijt betuigen zonder dat ik hem vergaf? Kon ik hem vergeven zonder zijn spijt? Op de middelbare school vernam ik dat ook wrok de moeite waard was: 'Bezing mij de wrok, godin, van Peleus' zoon Achilles, de rampzalige wrok die de Grieken ontelbaar veel ellende heeft bezorgd, talrijke sterke zielen van helden naar de Hades heeft gestuurd.' Wrok was niet mooi maar het leverde wel mooie verhalen op, dat hoefde je van de brave vergeving niet te verwachten. Superheld Achilles was kwaad omdat z'n vriendin door zijn aanvoerder Agamemnon was afgepakt. Nu wilde hij niet meer vechten, hoe ze hem ook trachtten te vermurwen en met cadeaus te overladen.

Wrok geeft dus een machtsgevoel: ik doe niet mee. Maar als je er goed over nadenkt geeft ook vergeving een zeker machtsgevoel. Vergeven is immers nobel, grootmoedig, maar vergeven worden is in zekere zin krenkend, want je wordt door de ander gedwongen tot dankbaarheid, je krijgt immers meer dan je verdient. Misschien kan vergeving niet zonder die wrijving.

In 2006 schoot een melkbezorger in het Amerikaanse plaatsje Nickle Mines vijf kinderen dood en daarna zichzelf. Het waren allemaal schoolkinderen uit de Amish-gemeenschap. Vrijwel meteen daarop lieten leden van de Amish-gemeenschap weten dat ze de dader hadden vergeven onder het motto: 'Wij willen vergeven. Zo zijn wij ook opgevoed: het kwade bestrijden met het goede.' Andersgezegd: we zijn niet boos maar verdrietig. Maar wat stelt zo'n automatische, principiële vergeving eigenlijk voor? In mijn studententijd leerde ik Nietzsches ideeën kennen. Die prijst in zijn traktaat 'De antichrist' de wraak als een deugd, en wel de meest onevangelische deugd aan. Vergevingsgezindheid daarentegen ziet hij niet als een christelijke deugd maar als een christelijke pathologie, namelijk de capitulatie van gezonde sterke mannen voor de slavenmoraal, die het gezonde klassieke heren-denken heeft overwonnen. Dat is mij een wat al te gortige gedachte van die wel heel erg van zijn geloof gevallen domineeszoon.

Maar de vergeving van de Amish zint me ook niet omdat er geen moeizaam gevecht met de wrok lijkt te hebben plaatsgevonden. Misschien gaat het bij ware vergeving toch tussen Achilles en Jezus en is de uitkomst van die strijd ongewis. Je moet er wat voor doen eer het telt. Hoe meer moeite het kost hoe waardevoller de vergiffenis, met op de bijsluiter de onvermijdelijke bijwerkingen en risico's: wrok zonder vergiffenis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden