Opinie

Ach kom, die medische wetenschap deugt wel

De tijd dat dokters zelf een onderzoekje in elkaar fröbelden, ligt achter ons.Beeld Colourbox

JOOST ZAAT   Ivan Wolffers is veel te somber over wat de medische wetenschap heeft bereikt, vindt Joost Zaat. Hij is huisarts, onderzoeker en publicist.

In veertig jaar is de medische wetenschap niets opgeschoten, moppert Ivan Wolffers in zijn afscheidsrede als hoogleraar gezondheidszorg en cultuur, die in verkorte vorm in deze krant is afgedrukt. Belangenverstrengeling, verkeerde vragen, tomeloze publicatiedrift, dat alles maakt dat McScience alleen nog maar uit is op vluchtige interventieonderzoeken naar nieuwe pilletjes. De wetenschap is geheel gecorrumpeerd.

Ik kan zelf ook een flink potje mopperen over zorg, wetenschap en Big Farma, maar hier is Wolffers' kijk me veel te zuur. In de dertig jaar dat ik meeloop als huisarts, onderzoeker en redacteur van wetenschappelijke tijdschriften, zijn we op die drie terreinen wel degelijk opgeschoten.

Hogebloeddrukpillen
Ik heb als huisarts de beschikking over de zogeheten 103 NHG-Standaarden en een groot aantal multidisciplinaire richtlijnen, die onderwerpen bestrijken van palliatieve zorg en diabetes tot soa's en koorts bij kinderen. Richtlijnen die berusten op onderzoek en er dertig jaar geleden niet waren. Slechts een deel in zo'n richtlijn gaat over behandeling en een nog kleiner deel over pilletjes.

Een belangrijk deel van de dag ben ik bezig met uitleggen, voorspellen hoe klachten overgaan en met troosten. Daar komt geen interventieonderzoek aan te pas, maar wel veel andersoortig recent onderzoek. Ondanks de 'gecorrumpeerde wetenschap' zijn ook mijn behandelingen beter.

Een daverend hartinfarct bij een veertiger zie ik zelden meer doordat we statines en hogebloeddrukpillen hebben. Ik laat vrijwel nooit meer een stikkend benauwde zeventiger met hartfalen opnemen, omdat we die in een vroeger stadium ontdekken én behandelen. En ook het uitgezaaide prostaatcarcinoom heeft inmiddels een redelijke prognose met een vaak goede kwaliteit van leven. Al die middelen hebben bijwerkingen en van tijd tot tijd loop je als patiënt daarnaast ook nog tegen een boertige dokter en slechte organisatie aan. Dat moet en kan beter, maar het betekent niet dat we niet vooruitgaan.

Het onderzoek is ook beter geworden. De tijd dat dokters zelf een onderzoekje in elkaar fröbelden, ligt achter ons. Klinische epidemiologie is inmiddels een volwassen vak met slimme onderzoeksopzetten en aandacht voor kosteneffectiviteit. Maar de opvallendste verandering in de werkzame periode van Wolffers is dat er naast harde uitkomstmaten als sterfte vooral aandacht is voor kwaliteit van leven als uitkomstmaat in interventieonderzoek. In de dagelijkse praktijk is er tegenwoordig ook aandacht voor relevante uitkomsten voor patiënten. Behandelaars leggen vaker en beter de resultaten van hun behandeling in nationale registers vast, wat nuttige informatie oplevert.

'Alledaagse ziekten'
Onderzoek wordt echt niet alleen gedreven door publiciteitsgeile professoren. Fausts die hun ziel aan de duivel verkopen bestaan zeker, maar veel onderzoek is nog steeds bedacht door bevlogen dokters en wetenschappers. In Nederland wordt een belangrijk deel van dat medisch onderzoek in programma's door NWO en de organisatie voor gezondheidsonderzoek ZonMW gesubsidieerd. Die programma's zijn van te voren bedacht, door en met mensen uit het veld. Sommige programma's zoals 'Alledaagse ziekten' leveren voor dokters nuttige kennis op: zo had ik nooit geweten dat ik handwratten anders moet behandelen dan voetwratten als dat niet keurig in een trial was uitgezocht met subsidie uit dat laatste - helaas opgeheven - programma.

En tot slot, tijdschriften laten steken vallen, veel onderzoek is onbelangrijk en zal nooit worden geciteerd, laat staan gebruikt. Maar tijdschriftredacties proberen juist met strakke richtlijnen het kaf van het koren te scheiden, de wildgroei aan auteurs te beperken en negatieve trials en replicatieonderzoek wel te publiceren. Kijk naar een willekeurige publicatie uit de begintijd van Wolffers en naar een van nu. De langzame vooruitgang is onmiskenbaar.

Joost Zaat: huisarts, adjunct-hoofdredacteur Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde

 
Een daverend hartinfarct bij een veertiger zie ik zelden meer doordat we statines en hogebloeddrukpillen hebben
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden