Accountant KPMG wankelt in Zuid-Afrika vanwege vermoede betrokkenheid bij dubieuze deals

Een demonstratie tegen de Zuid-Afrikaanse Gupta-familie.Beeld AFP

KPMG zou betrokken zijn bij dubieuze deals van zakenfamilie Gupta. Meer bedrijven worden nerveus.

Het internationale bedrijfsleven in Zuid-Afrika schudt op zijn grondvesten. President Zuma mag dan steeds wegkomen met zijn dubieuze relaties met de zakenfamilie Gupta, vier grote multinationals lukt dat niet. Het Britse marketingbedrijf Bell Pottinger ging al failliet. Accountant KPMG uit Nederland wankelt. Consultancybureau McKinsey vreest een rechtszaak in de Verenigde Staten. En de Duitse softwareproducent SAP houdt zich angstvallig stil.

De roep om KPMG te boycotten klinkt luid in Zuid-Afrika. Zo'n oproep deed Bell Pottinger een week geleden de das om. Veel belangrijke klanten verbraken hun banden met dat PR-bureau, nadat bleek dat het een vuile mediacampagne voor de Gupta's had opgezet. Door vals nieuws de wereld in te sturen, moest de aandacht worden afgeleid van een groeiend aantal corruptieverdenkingen tegen Gupta-bedrijf Oakbay. Dat gebeurde onder meer via televisiestation ANN7 en krant The New Age van de zakenfamilie. De berichtgeving probeerde de raciale spanningen in Zuid-Afrika te vergroten. Ook was zij erop gericht critici van de Gupta's in diskrediet te brengen.

De stroom schandalen rond de van origine Indiase familie is enorm. Broers Ajay, Atul en Rajesh Gupta sloten jaren geleden vriendschap met president Zuma en bemachtigden zo politieke invloed. Ook stelden zij een zoon van Zuma, Duduzane, aan als topman binnen hun tientallen bedrijven tellende imperium. Zuma junior was onder meer directeur van Oakbay.

De invloed van de Gupta's ging volgens onderzoeksrapporten en verklaringen van betrokkenen de afgelopen jaren zo ver, dat de broers zelfs konden bepalen welke ministers en welke topambtenaren bij staatsbedrijven werden aangesteld. Vervolgens zouden die ervoor hebben gezorgd dat bedrijven van de Gupta's, onder meer handelend in computeronderdelen en steenkoolmijnen, lucratieve aanbestedingscontracten van de overheid kregen.

Vooral #GuptaLeaks - duizenden uitgelekte e-mailwisselingen van de Gupta's met politici, ambtenaren en bedrijven - brachten de schandalen nauwkeurig in kaart. Dus ook welke internationale bedrijven erin een rol speelden. Zo zou KPMG de Gupta's hebben geadviseerd bij discutabele overnames. Ook zou de accountant hebben geholpen een plan te verzinnen om een kleine 2 miljoen euro aan kosten voor een extravagante Gupta-bruiloft af te schuiven op de overheid. KPMG ontkent iets illegaals te hebben gedaan.

Schadelijk rapport

Pijnlijk is ook dat KPMG in 2015 een rapport opstelde over de Zuid-Afrikaanse belastingdienst. De conclusies daarin waren schadelijk voor de toenmalige minister van financiën Pravin Gordhan, een criticus van de Gupta's. Het rapport speelde een grote rol bij het ontslag van Gordhan door president Zuma begin dit jaar. Vrijdag moest KPMG, na intern onderzoek door de internationale tak van het bedrijf, toegeven dat de conclusies in het rapport onjuist waren.

Een aanzienlijk deel van de Zuid-Afrikaanse KPMG-top stapte daarom diezelfde dag op. Het accountantskantoor beloofde het geld dat het verdiende met Gupta-opdrachten te doneren aan goede doelen. Maar daarmee lijkt de storm niet te gaan liggen. Maandag kondigde de belastingdienst aan KPMG voor de rechter te slepen.

Ook Gordhan lijkt van plan juridische stappen te ondernemen. Meerdere Zuid-Afrikaanse bedrijven dreigen hun opdrachten bij KPMG in te trekken. En de Companies and Intellectual Properties Commission en het Independent Regulatory Body for Auditors hebben elk een onderzoek ingesteld naar KPMG.

Ook McKinsey en SAP worden nerveus. McKinsey wist samen met Gupta-partner Trillian het staatsenergiebedrijf Eskom 100 miljoen euro te ontfutselen voor onduidelijk 'advieswerk'. De organisatie Corruption Watch wil McKinsey daarvoor in de Verenigde Staten laten aanklagen. SAP zou in 2015 en 2016 zo'n 6 miljoen euro aan een obscuur Gupta-bedrijfje hebben betaald, waarschijnlijk om via contacten van de Gupta's bij staatsbedrijven een opdracht van de Zuid-Afrikaanse spoorwegen binnen te slepen.

Lees ook: Zuid-Afrika is in de ban van de GuptaLeaks

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden