Acceptatie van kroongetuigen overwinning OM

R.P.P. Hoekstra, mr. R. Veldhuisen (voorzitter) en mr. drs. R.M. Steinhaus bij het Justitieel Complex Schiphol voor de uitspraken in in het liquidatieproces Beeld ANP
R.P.P. Hoekstra, mr. R. Veldhuisen (voorzitter) en mr. drs. R.M. Steinhaus bij het Justitieel Complex Schiphol voor de uitspraken in in het liquidatieprocesBeeld ANP

Dankzij de verklaringen van twee kroongetuigen, kon het gerechtshof vandaag vier 'gewetenloze criminelen' uit de Amsterdamse onderwereld tot een levenslange gevangenisstraf veroordelen. Een belangrijke overwinning voor het Openbaar Ministerie in de grootste strafzaak uit de Nederlandse geschiedenis die 'Passageproces' is gaan heten.

Daarnaast ook een succes voor de pleitbezorgers van de inzet van kroongetuigen. Het gerechtshof in Amsterdam bestempelde de verklaringen van de twee criminelen niet alleen als betrouwbaar, de gemaakte deal werd ook geaccepteerd: in ruil voor de loslippigheid van de getuigen werd hun straf met de helft bekort.

Het Passageproces, dat oorspronkelijk in 2009 begon, draait om tien verdachten en zeven moorden. Stuk voor stuk afrekeningen in het criminele circuit, die bijzonder moeilijk te bewijzen bleken omdat verschillende betrokkenen bleven zwijgen of ontkennen. Dat het tot negen veroordelingen is gekomen, is te danken aan de twee kroongetuigen: Peter La S, die zelf betrokken was bij de moord op vastgoedhandelaar Kees Houtman. En Fred R., die werd veroordeeld voor de moord op kroegbaas Thomas van der Bijl.

Omstreden

De inzet van dergelijke getuigen is in Nederland altijd omstreden geweest. Onder meer omdat de twee criminelen dankzij de deal zelf wegkomen met een lagere straf, terwijl de overige verdachten juist fors gestraft kunnen worden. Neem hoofdverdachte Dino S.: bij de rechtbank nog vrijgesproken voor betrokkenheid bij de huurmoorden, in hoger beroep kwam het tot een levenslange gevangenisstraf. Dat is vooral te danken aan de verklaringen van kroongetuige Fred R. dat Dino S. de spil in het web zou zijn. R. sloot pas tijdens de behandeling in hoger beroep een deal met het OM.

Het hof erkende dat de twee kroongetuigen ongetwijfeld 'opportunistisch' hun eigen belang hebben nagejaagd met de deal. Toch was die afspraak 'passend en geboden', aldus het arrest. Vooral vanwege de omvang van het Passageproces een belangrijke beslissing.

Samenwerking

Maar of hiermee de deur open staat naar een veelvuldige samenwerking met loslippige verdachten? Jan Crijns, hoogleraar straf- en strafprocesrecht aan de Universiteit Leiden, vraagt het zich af. Zo staan criminelen niet in de rij om met justitie samen te werken en te verklaren over de wereld waar ze zich jarenlang in hebben begeven, daarmee hun eigen veiligheid in gevaar brengend.

Bovendien stelt de wet duidelijke grenzen aan de inzet van kroongetuigen. "De maximale strafvermindering is bijvoorbeeld gesteld op de helft", aldus Crijns. "Dat betekent dat de kroongetuigen zelf ook zeker niet vrijuit gaan."

Dat kan veranderen. De minister van veiligheid en justitie liet in 2013 de Tweede Kamer weten er wel voor te voelen de regeling te verruimen, bijvoorbeeld door het niet alleen in te zetten bij de georganiseerde misdaad, maar ook bij witteboordencriminaliteit. "Het kan best zijn dat dit succes in het Passageproces weer leidt tot een nieuwe impuls van die discussie", aldus Crijns.

'Zwaar middel'

Cyrille Fijnaut, criminoloog en hoogleraar rechtsvergelijking in Tilburg, vindt het vooral belangrijk dat kroongetuigen alleen in uitzonderlijke zaken worden ingezet. "Het is een zwaar middel. Maar we moeten het ook niet schuwen. Het belang om ervoor te zorgen dat je niet weg komt met het ondermijnen van de rechtstaat, is ook niet te onderschatten."

Hoe die ondermijning in de praktijk werkt, werd tijdens het jaren durende proces duidelijk. De Amsterdamse onderwereld wordt door het hof omschreven als eentje van 'beklemmende kilte', waar in koelen bloede wordt besloten tegen betaling iemand uit de weg te ruimen.

Levenslang een optie

Het OM kan nu een succes vieren in de strijd tegen die ondermijning. Dat het hof meeging in de eis van vier keer levenslang, was niet zonder meer vanzelfsprekend. De afgelopen periode lag de Nederlandse praktijk van de maximale straf - levenslang is ook echt levenslang - flink onder vuur vanwege de uitzichtloosheid.

Nu de politiek dat heeft veranderd en er een commissie is ingesteld die gaat kijken of iemand zich na 25 jaar gevangenis kan voorbereiden op terugkeer in de samenleving, werd de hoogste straf voor het hof een optie.

Zowel de tien verdachten als het OM hebben nog een mogelijkheid in cassatie te gaan bij de Hoge Raad.

Celstraf

Kroongetuige Peter La S. moet acht jaar celstraf uitzitten in plaats van zestien, voor betrokkenheid bij de moord op vastgoedhandelaar Kees Houtman en een poging tot moord.

Kroongetuige Fred R. kreeg veertien jaar cel opgelegd, in plaats van 28 jaar, voor moord op Thomas van der Bijl en lidmaatschap van een criminele organisatie.

Dino S. werd veroordeeld tot levenslang voor zijn leidende rol in de huurmoorden. Ook Jesse R. kreeg levenslang vanwege betrokkenheid bij alle zeven moorden. De hoogste straf was er ook voor Mohammed R., betrokken bij vijf moorden. En voor Siegfried S., die twee liquidaties uitvoerde.

Pinny S., de enige vrouw, kreeg 15,5 jaar omdat zij de opdrachtgeefster voor de moord op sportschoolhouder Tonnie van Maurik is. En Nan-Paul de B. dezelfde straf vanwege het uitvoeren van die moord.

Sjaak B. werd als wapenhandelaar veroordeeld tot 5,5 jaar cel.

Freek S., volgens het OM betrokken bij de moord op Van Maurik, werd als enige vrijgesproken.

Lees ook: Wie is ook alweer wie in het Passageproces?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden