Academisme verdwijnt in kunsthistorisch betoog over scheepsramp

AMSTERDAM - Bij het verlaten van de voorstelling 'Het liegen in ontbinding' van het Brusselse Kaaitheater krijgt de toeschouwer een mapje uitgereikt. Daarin bevinden teksten uit, maar vooral naar aanleiding van de voorstelling, verlucht met details van het schilderij 'Het vlot van de Medusa' uit 1819 van Theodore Gericault.

De voorstelling lijkt in het begin moeilijker en onbegrijpelijker te zijn dan zij weldra wordt: vertellingen over catastrofale gebeurtenissen waarin de kunst van het liegen de kunst van de vertelling is. Vier verhalen over rampen, die van buiten naar binnen gaan: eerst een scheepsramp, dan het stuk 'Interieur' van Maurice Maeterlinck over een familie waarvan een dochter verdrinkt. Na de pauze voltrekt de catastrofe zich in het hoofd van twee individuen, die door de kunst van het liegen weten te overleven: 'Keefman' van Jan Arends en 'De overlevende' van Julian Barnes.

De inspiratie voor deze collage van teksten vond regisseur Guy Cassiers bij 'The decay of Lying' van Oscar Wilde. Daarin verzette de schrijver zich tegen de vrij algemene opvatting dat de kunst een nabootsing is van de werkelijkheid. Plato zei dat, en tot het eind van de vorige eeuw heeft bijna iedereen die zich over kunst uitsprak, hem dat nagezegd. Wilde keerde dit om en vond dat het leven de kunst moest nabootsen. Zijn komedies zijn het buitengewoon onderhoudende bewijs van deze stelling.

Goed, een vrij academische voorstelling dus, een soort 'piece a these'. Aanvankelijk slaat je dan de schrik even om het hart, vooral omdat Cassiers de vertellingen vooraf laat gaan door het radiospel voor twee stemmen en een bandrecorder 'Cascando' van Samuel Beckett uit 1962 met muziek van Marcel Mihalovici. De twee stemmen zijn die van de twee acteurs van deze avond, Dirk Roofthooft en Carly Wijs. Zij zitten met hun rug naar het publiek; tussen hen in hangt, vrijwel tegen de neuzen op de eerste rij aan, een filmdoek.

Geen verhaal, geen karakters, geen drama. Puur spel van woorden en muziek, waarbij alleen de naam 'Woburn' als een soort Godot in je oren blijft hangen. Maar na deze korte opening schuift het doek naar achteren. Het schilderij van Gericault wordt geprojecteerd, en Roofthooft en Wijs beginnen aan een vermakelijk kunsthistorisch expose over alle details van de scheepsramp die de schilder niet heeft laten zien.

Roofthooft is subliem in zijn dubbelrol van verteller en acteur. Hij sleept je de avond en de vrij lange voorstelling door. De manier waarop hij de scene beheerst, is fascinerend. Daar kan Carly Wijs niet tegen op. Maar eerlijk is eerlijk: zij is net begonnen als toneelspeelster en moet duidelijk nog een eigen stijl vinden. Nu lijkt ze nog te sterk, in haar dictie, haar gebaren en haar blik op wie kennelijk haar grote voorbeeld is: Annet Kouwenhoven van Maatschappij Discordia.

Maar dat komt wel goed. Met Roofthooft als haar tegenspeler kan de avond niet stuk. En wat meer is: het schijnbare academisme waarop de voorstelling is gebaseerd, gaat op in meeslepend verteltheater: ontroerend, oergeestig, heftig.

Van 3 tot 6 maart in Felix Meritis in Amsterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden