Abstractie met Chinese inkt

Als kunstschilder sloeg hij een brug tussen zijn Chinese traditie en westerse abstractie. Als mens laat hij een bittere strijd achter.

Hij was een een van de weinige Chinese kunstenaars die doordrongen tot de westerse kunstwereld. In Frankrijk werd hij een beroemdheid, die zelfs bewonderaars in de politiek vond. Zoals oud-minister van buitenlandse zaken Dominique de Villepin die opsteeg tot ijle hoogten om het werk van zijn vriend te beschrijven: "Een intens onderzoek voorbij het figuratieve, een onderzoek om de mysteries te ontrafelen van de chaos van de oorsprong van het leven, om de kleur te beheersen en nog dieper in de menselijke natuur door te dringen."

Die vrienden worden nu ook in stelling gebracht in een laagbijdegrondse strijd om de nalatenschap tussen zijn derde vrouw en zijn zoon uit zijn eerste huwelijk. De erfenis aan schilderijen omvat vele miljoenen euro's. Begin deze maand werd een tweeluik van hem, getiteld 10-03-83, geveild bij Sotheby's in Hong Kong voor 3,7 miljoen euro.

Zao Wou-Ki werd geboren in Peking, in een rijke, aristocratische familie. Als vijftienjarige ging hij naar de kunstacademie van Hangzhou waar hij behalve in traditionele Chinese kunst ook onderricht kreeg in westerse technieken. Maar het academisme, de nadruk op ambachtelijkheid, dat alles verveelde hem al snel. Via ansichtkaarten en Amerikaanse en Franse bladen die een oom uit Europa opstuurde, maakte hij kennis met de impressionisten, de fauvisten en Picasso en Matisse.

Na zijn eerste expositie in 1947 in Shanghai besloot hij het land te verlaten vanwege de politieke toestand - de communisten waren aan de winnende hand - maar ook omdat hij die andere kunstwereld wilde leren kennen. Dat het afscheid van China definitief zou zijn, dat wist hij toen niet.

Na een zeereis van 36 dagen arriveerde hij in Marseille en ging hij snel door naar Parijs, het centrum van de kunstwereld in die tijd. Zijn eerste dag bracht hij bijna helemaal door in het Louvre. Pas daarna ging hij op zoek naar woonruimte. In de buurt Montparnasse natuurlijk, omdat hij had begrepen dat daar alle schilders moesten wonen. Hij vond er een woning met atelier op zolder, niet ver van dat van Giacometti.

Naar eigen zeggen deed hij er tien jaar over om een eigen beeldtaal te vinden en zich te bevrijden van voorbeelden als Marc Chagall. Beslissend voor zijn artistieke ontwikkeling was een ontmoeting met Paul Klee, die hem aanmoedigde volledig van het herkenbare af te stappen. Zao ging de abstractie verkennen met Chinese inkt en knoopte zo weer aan bij de traditie.

Hij werd voorzien van het label 'lyrisch abstract', maar hij rekende zichzelf bij geen enkele stroming. Zijn afkeer van theorie werd hem wel kwalijk genomen, maar daar trok hij zich weinig van aan: zijn grote, sterke gebaren moesten voor zichzelf spreken, vond hij.

In 1983 bezocht hij China weer, twee jaar later ging hij nog een keer om een maand les te geven over westerse moderne kunst. De laatste jaren ontdekten ook Chinese verzamelaars Zao Wou-Ki, die vooral bewonderd wordt als trait d'union tussen de eigen en de vereerde Europese cultuur.

Om het fortuin van Zao, die de laatste jaren aan alzheimer leed en zijn laatste werk in 1990 voltooide, wordt nu gestreden tussen zijn zoon uit zijn eerste huwelijk, Jia Ling Zhao, en zijn derde echtgenote, Françoise Marquet, oud-conservator van het Musée de l'art moderne de la Ville de Paris.

Marquet besloot in 2011 het huis in Montparnasse dat Zao in 1948 had gekocht, te verlaten. Het echtpaar vestigde zich aan het Meer van Genève. Zeer tegen de zin van de nu 66-jarige zoon Jia Ling Zhao, die vermoedt dat Marquet uit is op het oeuvre van zijn vader die, in een gewone toestand, Parijs nooit had willen verlaten.

Met de uitleg van Marquet nam Jia Ling geen genoegen. Volgens haar voorkomt de verhuizing dat hij in Frankrijk 40 procent belasting moet betalen over de erfenis, terwijl Zwitserland niet aan successierechten doet.

Tijdens een vakantie van Marquet, vlak voor de verhuizing, greep de wantrouwige zoon de kans aan om zijn vader door een neuroloog te laten onderzoeken. Die concludeerde dat de kunstenaar niet in staat was om wat voor beslissing dan ook te nemen.

De affaire leek zo een wending te krijgen die lijkt op de zaak rondom de familie Bettencourt. Die draait ook om geld, ouderdom en ziekte. Jia Ling vroeg in Frankrijk de voogdij over zijn vader aan, Marquet deed hetzelfde in Zwitserland en kreeg haar zin.

Marquet, die een stichting in het leven riep om het oeuvre van haar man in onder te brengen, heeft de steun van oud-minister Dominique de Villepin. En van andere persoonlijkheden zoals de couturier Emmanuel Ungaro en een dochter van oud-president Giscard d'Estaing: zij staan allemaal in voor de eerlijkheid van Marquet.

Jia Ling, die zegt dat hij altijd overal buiten is gehouden, gaat hoe dan ook in de aanval met een klacht over vertrouwensmisbruik. Hij eist daarbij dat er een inventaris wordt gemaakt van alle doeken van zijn vader, die volgens hem nu in een opmerkelijk hoog tempo worden verkocht. Zijn stiefmoeder is nog niet van hem af.

Zao Wou-Ki werd op 1 februari 1920 geboren in Peking en overleed op 9 april 2013 in Dully, Zwitserland.

Zao Wou-Ki 1920-2013

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden