Abstracte kunst kleurt Overvecht

Kunstenaar Johan Moorman werkt aan zijn muurschildering die is geïnspireerd op De Stijl. Beeld Jorgen Caris

Er gebeuren ook mooie dingen in de Utrechtse 'probleemwijk' Overvecht. Zo 'hangt' er sinds deze week tegenover een moskee een schilderij van negentig vierkante meter geïnspireerd op De Stijl. De buurt is er blij mee.

Voor sommige wijkbewoners is het zonneklaar: het grote rode vlak van de muurschildering stelt een moskee voor. Met op de hoeken trappetjes naar beneden in plaats van torens, maar dat is de vrijheid van de kunstenaar. 

Die kunstenaar, Johan Moorman, hangt samen met een assistent in een hoogwerker. De twee zetten met rollers de primaire kleuren op de zijmuur van een woonblok tegenover een moskee in de Utrechtse wijk Overvecht. De avond ervoor hebben ze het ontwerp op de gewitte muur getekend met behulp van een beamer.

Moorman deed de kunstacademie, legde zich daarna toe op graffiti-kunst en heeft nu zijn eigen ontwerpbureau. Naast logo's en brochures maakt hij muurschilderingen voor festivals en de openbare ruimte. Voor deze Utrechtse schildering van 90 m2 liet hij zich inspireren door De Stijl, de kunststroming die honderd jaar bestaat.

"Ik kijk altijd naar de omgeving. Het moet qua schaal en vorm kloppen, het moet iets doen met de ruimte", zegt Moorman, als hij tijdens een korte pauze even beneden staat - om de kosten van de hoogwerker te drukken moet het immense schilderij in twee dagen klaar zijn. Bij het ontwerp ging het hem vooral om primaire kleuren, vormen en ritme, als bij een stilstaand filmbeeld. Een reflectie op de omgeving én kunstenaars als Mondriaan en Rietveld, maar anderen mogen er natuurlijk een moskee in zien.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Beeld Jorgen Caris

'Een enthousiaste bewoner'

Initiatiefnemer van dit particuliere project is Marije Lieuwens, die een pr-baan heeft in de culturele sector en zichzelf typeert als 'een enthousiaste bewoner'. Ze kwam op het idee na het bekijken van haar eigen vakantiefoto's. In het buitenland fotografeerde ze steeds muurschilderingen: onverwachte kunst in het openbaar. 'Waarom hebben wij dat niet?' vroeg ze zich af. Het bleek vooral een kwestie van organisatie, sponsors vinden en vooruit denken; de Nederlandse regelzucht was de grootste barrière.

Na een succesvol muurschilderingproject rond de Tour de France in Utrecht stortte Lieuwens zich op haar tweede muurproject. In Overvecht, de multiculturele wijk uit de jaren zestig die vaak negatief in het nieuws is met werkeloosheid, armoede, en slechte volksgezondheid. Deze week nog werd bekend dat de jeugdcriminaliteit er een groeiend probleem is.

De straten heten er dreven, er is veel groen met daartussen lange flats en laagbouw, grijs en eentonig. Hier en daar een geelgeverfd balkon of een voorzichtig versierde garagedeur, verder komt de enige felle kleur van de speeltoestellen tussen de gebouwen. Daar kon nog wel wat kleur bij, vond Lieuwens. Vanwege het De Stijl-jaar leek het haar gepast om juist die stroming uit de musea naar de buitenwijk te brengen.

Woningbouwvereniging Portaal stelde een blinde muur van negen bij tien meter voor, goed zichtbaar vanaf het grote verkeerkruispunt midden in de wijk. En precies tegenover de ingang van een moskee. Vanaf daar heeft Mohammed Joemman, bestuurslid van de moskee, de vorderingen van Moorman gevolgd. Een mooi spektakel, zegt hij. 

"Mensen kwamen hier die eerste avond voor het avondgebed, het was erg druk vanwege de ramadan. Ze bleven allemaal voor de deur staan kijken." Lachend: "Ze waren zo benieuwd wat er zou komen dat we ze naar binnen moesten roepen om te komen bidden!"

Tekst loopt door onder afbeelding.

Beeld Jorgen Caris

Lelijk reclamebord

Joemman is zelf enthousiast over het nieuwe uitzicht: een verrijking voor de buurt noemt hij het. En heel prettig dat het een abstract beeld is. "We hebben een laagdrempelige moskee. De preken zijn in het Nederlands, er komen hier mensen uit de hele wereld. We willen niemand wegjagen."

'Er gebeuren toch ook heel mooie dingen in Overvecht', appte Fatouch Chanaat aan een collega. Erbij stuurde ze een foto van de avond dat Moorman de eerste lijnen op de muur tekende. Dat is háár muur, ze woont samen met haar man en drie kinderen sinds vier jaar in het laatste huis van het blok van honderd woningen.

Terwijl de kunstenaar in zijn hoogwerker de muur beschildert, zitten we aan de andere kant van de bakstenen, bij Chanaat in de woonkamer. Ze is erg te spreken over het project. "Er hing een lelijk reclamebord van woningbouwvereniging Portaal", vertelt ze. "Nu net, toen ik kwam aanrijden, zag het er al zo veel beter en fleuriger uit. Al had ik het nog beter gevonden als het ontwerp ook iets met de bewoners te maken zou hebben."

Haar jongste kinderen zitten te eten, ze gaan zo de avondvierdaagse lopen. "Mijn dochter van zeven wil kunstenaar worden. We moesten laatst op het gemeentehuis ons paspoort ophalen, en daar is ook een kunstwerk van De Stijl te zien: ze herkende het meteen van de tekening die op onze muur komt."

Moskee

Bij kapsalon Anoushka, schuin tegenover winkelcentrum Overvecht, weten de kapsters de volgende dag nog van niets. Een muurschildering tegenover de moskee? Het is hun nog niet opgevallen. Bij de moskee, honderd meter verder, staat een van de vrijwilligers van de moskee een sjekkie te roken voor de deur. Hij vindt het verspilling. Kon dat geld niet beter worden besteed aan de arme mensen in de buurt? "Het is wachten totdat de eerste milkshake ertegenaan gaat."

Natuurlijk kan niet iedereen het mooi vinden, erkent organisator Lieuwens, dat hoort bij kunst in de openbare ruimte. Maar toch kreeg het muurproject veel steun. Mede dankzij buurvrouw Thea Stekelenburg, die net met haar bulldog op weg is naar het hondentoilet achter het woonblok.

Zij ging persoonlijk langs de deuren met een brief van Lieuwens, waarin die toestemming vroeg voor de muurschildering. "De meesten waren heel hartelijk. Sommigen kunnen niet lezen, anderen begrepen het Nederlands niet voldoende. Uiteindelijk heb ik zeventig handtekeningen opgehaald, maar drie hadden bezwaar. Het mooie is dat ik nu ook weer weet wie mijn buren zijn."

Op 1 juli (na de ramadan) wordt de schildering feestelijk ingewijd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden