Aboriginals: redt ons land, sluit zinkfabriek Budel

Het voortbestaan van de zinkfabriek Budel Zink (Budelco) hangt af van een nieuwe zinkmijn in het noordoosten van Australië. Uit die mijn moet het 'schone' erts komen dat Budel Zink, waar 600 mensen werken, nodig heeft om te kunnen blijven produceren. Aboriginals verzetten zich tegen de nieuwe mijn. Zij vrezen dat die hun leefomgeving zal aantasten en hun leven zal vernietigen.

Gregory Phillips, aboriginal en werkzaam in Cairns aan de Oost-Australische kust, zoekt het in vergelijkingen. Het is nu eenmaal vrijwel onmogelijk om aan westerlingen uit te leggen waarom bepaalde landschappen voor aboriginals van fundamentele betekenis zijn en waarin die fundamentele betekenis ligt.

Een van de plekken die zo'n bijzondere waarde heeft is Uluru, beter bekend als Ayers Rock, de enorme rots die grofweg in het midden van Australië ligt en met het operahuis van Sydney tot de grootste toeristische attracties behoort. Toeristen mogen de steile rots graag beklimmen, tot verdriet van de daar wonende aboriginals. “Uluru beklimmen is hetzelfde als de Notre Dame bestijgen”, zeggen aboriginals als zij toeristen duidelijk willen maken dat aboriginals zich gekwetst voelen door klauterpartijen op de befaamde rots.

Lawn Hill en omgeving is ook zo'n bijzonder gebied. Daar wil Century Zinc, een dochter van het Australische mijnbouw-bedrijf CRA, een grote zinkmijn openen. Zeer tegen de zin van een deel (maar niet alle) van de 5 à 6 000 aboriginals die in dit dunbevolkte, tropische deel van Australië wonen. “Je legt geen pijpleidingen aan in St. Pauls Cathedral”, vergelijkt Phillips. En: “Een gezond hart vervang je niet door een pacemaker.” De verbondenheid van aboriginals aan hun land gaat zo ver dat, volgens Phillips, meerdere aboriginals hartaanvallen hebben gehad sinds Century Zinc begonnen is met voorbereidende werkzaamheden in het gebied.

Phillips, werkzaam bij een instelling die drugs- en alcoholverslaafden behandelt, is in Nederland om aandacht te vragen. De helft van het zinkerts uit de nieuwe mijn moet naar het Brabantse Budel worden vervoerd, zo is het plan.

In Budel staat Budelco, een zinkfabriek in moeilijkheden. Op het fabrieksterrein liggen bergen jarosiet, een giftige smurrie, die ontstaat bij de zinkproductie. Budel Zink heeft toestemming om tot medio 1998 jarosiet te blijven opslaan. Het bedrijf moet dan wel dit jaar kunnen aantonen dat het in 1998 zou omschakelen op een ander soort zinkerts, dat zich laat bewerken zonder dat er jarosiet ontstaat. Twee jaar geleden klonk het 'eureka' bij Budelco: een nieuwe mijn in Australië zou het 'schone' zink kunnen leveren.

Maar die mijn is er nog niet en als het aan Phillips ligt, komt ie er ook niet. Hij somt meer bezwaren op. “Om het zinkerts te vervoeren, wil Century Zinc een pijplijn aanleggen naar de noordelijke kust. Die pijplijn loopt door heilig land. Garanties dat de pijp niet zal lekken, krijgen we niet. Het gebied aan de kust wordt geregeld getroffen door cyclonen. De kans dat er bij de kust iets misgaat en het zink in het water terecht komt, is dan ook groot.”

De waterhuishouding in het gebied is een volgend probleem. Volgens Phillips zijn er al rivieren drooggevallen, een gevolg van het oppompen van water. In de toekomst zal dat nog erger worden. Voor de aboriginals betekent dat niet alleen dat hun landschap drastisch verandert, maar ook dat hun middelen van bestaan, onder meer de jacht, worden bedreigd. Zij vrezen bovendien de sociale gevolgen: een mijndorp, 2 000 werknemers, huizen, kantoren, tennisbanen, wegen, bergen afval uit de mijnen: het gebied zal compleet veranderen. Phillips wil die boodschap ook gaan verkondigen in Budel en als het kan ook aan minister De Boer van Vrom.

Of Phillips De Boer zal spreken was gisteren onduidelijk. üén wens van hem komt zeker niet uit. Graag had hij gezien dat de regering de huidige vergunning aan Budel Zink zou intrekken. Naar de letter had dat gekund: want nu de nieuwe mijn er nog niet is, is het zeker dat Budelco in 1998 niet over het 'schone' zinkerts kan beschikken. Het intrekken van de vergunning zou het einde van Budelco betekenen en dat zou de uiteindelijke beslissing over de mijn in Australië kunnen invloeden.

Maar vorige maand kreeg Budelco uitstel, het hoeft zijn poorten niet te sluiten, de 600 werknemers staan niet op straat. Minister De Boer heeft het bedrijf twee jaar respijt gegeven: pas op 1 april 1998 moet zeker zijn dat Budel Zink in 2000 over 'schoon' erts kan beschikken. De Boer vindt uitstel acceptabel, omdat Budelco nog altijd zicht heeft op de komst van 'schoon' erts. Bovendien kan de fabriek komend jaar erts gebruiken dat na bewerking minder jarosiet oplevert dan het oude erts.

Daarmee is de toekomst van de fabriek en zijn 600 werknemers nog niet verzekerd. De mijn is er immers nog niet. Of die er komt? Vorige maand vond een stemming plaats in een raad van aboriginals: volgens de ene versie van de gebeurtenissen stemden twaalf vertegenwoordigers voor de mijn en elf tegen. Volgens de andere versie was onduidelijk waarover de stemming precies ging en is in een tweede stemming de eerste stemming verworpen. Australische media hebben geschreven dat de raad in meerderheid voor de mijn heeft gestemd. Phillips ontkent dat met klem. Hij erkent wel dat een aantal aboriginals vóór de mijn is: zij hopen op regeringsgeld, dat besteed kan worden aan scholing en verbetering van hun leefomstandigheden. Of ze zijn, aldus Phillips, gelokt met vage beloften of geïntimeerd. “De meerderheid is tegen de mijn”, bezweert hij.

Komt de mijn er? Volgens Phillips is het laatste woord aan de regering in Australië. De aboriginals hebben wel een stem in de kwestie, maar geen beslissende. De regering ziet de mijn graag komen en kan een 'nee' van de raad van aboriginals overrulen. Toch zegt Phillips ervan overtuigd te zijn dat de mijn er niet komt. Hoe Budelco tegen de laatste ontwikkelingen aankijkt, viel gisteren niet te achterhalen. Directeur De Graaff is grieperig, zo meldde een woordvoerster van het bedrijf.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden