Review

'Aber das Leben marschiert weiter und nimmt uns ...

'Aber das Leben marschiert weiter und nimmt uns mit. Der Briefwechsel zwischen Joseph Roth und dem Verlag De Gemeenschap 19361939', herausgegeben und eingeleitet von Theo Bijvoet und Madeleine Rietra. Uitgeverij Kiepenheuer & Witsch, Keulen 1991, 330 blz, met bijlagen + register - DM 58,. Leven in letters, over Jan Vermeulen. Gelderse Culturele Raad, Arnhem, 1992, 164 blz, geill. -f 24,50.

Roth ontving van zijn uitgeverijen voorschotten op nog te schrijven boeken. Omdat een schrijver geen machine is, moest dit wel spaak lopen. Roth week vanaf 1936 uit naar de rooms-katholieke uitgeverij De Gemeenschap in Bilthoven, waar hij in de directeur C. Vos een met het Duits worstelende maar niettemin trouwe vriend en ondersteuner vond. Uit de briefwisseling tussen Joseph Roth en De Gemeenschap die Theo Bijvoet en Madeleine Rietra vorig jaar publiceerden, blijkt dat het contact met Roth voor de Bilthovense uitgeverij het tegendeel van een winstgevende aangelegenheid was. Uiteindelijk verschenen bij De Gemeenschap alleen maar de romans 'Die Kapuzinergruft' en 'Die Geschichte von der 1002. Nacht'. Roth stierf op 27 mei 1939 in Parijs.

Geld was voor Joseph Roth het hoofdmotief om met De Gemeenschap in zee te gaan. Daarnaast voelde hij zich innerlijk verwant met Anton van Duinkerken, een der redacteuren van het maandblad 'De Gemeenschap'.

Het duo Bijvoet en Rietra heeft deze briefwisseling met zorg geredigeerd. De inleiding biedt zeer veel informatie en de toelichtingen bij de brieven dwingen door hun nauwkeurigheid grote bewondering af. Ik weet nu tenminste welke betekenis het Oostenrijkse weekblad 'Der Christliche Standestaat' bezat. En nog veel meer. Dank zij het opduiken van het verloren gewaande archief van Querido in Potsdam zijn de beide bezorgers van dit boek inmiddels bezig aan hun volgende deel: de briefwisseling tussen Joseph Roth en Querido Verlag.

In de reeks GELDERSE CAHIERS is een mooi verzorgd boekje verschenen over Jan Vermeulen (1923-1985). De meeste mensen die in literatuur zijn geinteresseerd weten hooguit van hem dat hij bevriend was met Achterberg en veel voor de dichter heeft gedaan, en dat hij de ontwerper is geweest van de boekomslagen van Jan Wolkers. Maar Vermeulen heeft, zo blijkt uit de omvangrijke biografische schets van Hans van Straten, veel meer betekend, zowel voor de literatuur als voor het uiterlijk van het boek. In de oorlog maakte hij, als De Molenpers, klandestiene uitgaafjes, onder andere 'Morendo' van Achterberg. Later ging hij als boekverzorger in de leer bij Henri Friedlander, meestertypograaf en letterontwerper. Vermeulen was betrokken bij de tijdschriften 'Columbus' en 'Literair Paspoort', hij werkte bij uitgeverij Meulenhoff en werd docent typografie aan de Akademie voor Beeldende Kunsten in Arnhem.

Jan Wolkers haalt in een evenzeer sympathiek stuk herinneringen op aan een, ook al lange, vriendschap en geeft een paar prachtige karakteristieken van de letteromslagen die Vermeulen voor zijn boeken maakte. Reinold Kuipers, ex-directeur van Querido en kenner van letters en boekverzorging, geeft in een aantrekkelijk gestelde beschouwing het belang aan van Vermeulen op dit terrein. Gekleurde illustraties van boekomslagen zetten de kroon op deze 'hommage', zoals het Colofon dit boek noemt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden