naschrift

Ab Spaargaren (1935-2018): een echte pechvogel

Ab Spaargaren op de schaats begin jaren zestig. Beeld X

Hij moest heel wat tegenslagen incasseren, had veel pech. Op geheel eigen wijze gaf deze oud-medewerker van Trouw richting aan zijn leven.

Het nog jonge leven van Ab Spaargaren nam op 9 september 1944 een dramatische wending. Op die zaterdag stapte zijn vader in zijn woonplaats Aalsmeer in het boemeltje naar Amsterdam. In het centrum van Amstelveen werd de trein onder vuur genomen door Britse Spitfires. Pa Spaargaren zag en hoorde ze aankomen, stond op en werd vol in de borst getroffen. Hij stierf enkele uren later in het ziekenhuis.

Het was ruim een week vóór de Slag om Arnhem. De geallieerden deden er alles aan om verplaatsingen van Duitse troepen en materieel te voorkomen. De Britse piloten beschouwden het boemeltje kennelijk als verdacht. Het was navrant dat pa Spaargaren door bevriend vuur om het leven kwam; op de kwekerij bij de Westeinderplassen gaf de familie onderdak aan Joodse onderduikers.

Voor Ab was het een groot drama. Hij was stapeldol op zijn vader, hij was z'n beste vriend, met wie hij zeilde op de plassen en met wie hij meerstemmig zong, ze hadden allebei een prachtige stem. Hij was pas negen jaar, maar wel de oudste: z'n zus was drie jaar jonger, en sinds een halfjaar was er nog een tweeling, twee jongetjes. De kostwinner was weggevallen, dus armoe werd troef. Ooms en tantes schoten gelukkig te hulp, de melkboer hoefde niet elke dag boter bij de vis en ma ging een paar dagen in de week uit werken en zei dan tegen Ab en z'n zusje Coby: "Kijk uit dat de tweeling niet verzuipt!" Rond het huis waren veel sloten.

Na de lagere school ging Ab naar de mulo. Met gemak haalde hij het B-diploma, hij kon goed leren. Maar geld voor een vervolgopleiding was er niet, hij moest gaan werken, en werd jongste bediende bij de Coöperatieve Tuinbouwbank. In z'n vrije uren volgde hij de Handelsavondschool. Einzelgänger Ab wilde graag op eigen benen staan en talen leren spreken. Via via kwam hij achter het adres van een kwekerij in Engeland, ten noorden van Londen. Hij was er welkom. Met zijn fiets reed de negentienjarige jongen naar Oostende om daar de ferry te pakken, een kist met z'n spullen zou hem nagestuurd worden.

Na ruim een jaar verkaste Ab naar Frankrijk, en kwam daar eveneens op een kwekerij te werken. Zijn Frans werd net zo vloeiend als het Engels inmiddels was. Bij terugkomst moest hij de militaire dienst in, maar toen hij bij een oefening een geweer met bajonet in z'n handen gedrukt kreeg en die hij in een pop moest prikken, besloot hij dienstweigeraar te worden. Mensen te moeten doden, dat botste met zijn doopsgezinde, pacifistische opvoeding. Zijn vervangende dienstplicht bracht hij door in een werkkamp in Vledder. Daar had hij moeite met de bevelen van zijn meerderen, Ab was namelijk nogal eigenwijs. Hij nam zelfs een keer de benen, helemaal naar Oostenrijk, daar kon hij nuttiger werk doen in een opvangkamp voor Hongaren die na de Russische inval hun land waren ontvlucht. Voor deze desertie moest hij zwaar boeten: hij werd ruim een jaar opgesloten in de strafgevangenis in Leeuwarden.

Toen hij vrijkwam, kreeg hij een baan op een kwekerij in Aalsmeer en trok bij z'n moeder, zusje en broertjes in. Maar met zijn moeder kon hij minder goed overweg dan met zijn vader, het was beter dat hij wegging. Hij verhuisde naar Amsterdam, waar hij een kamer betrok. Korte tijd later huurde hij een klein appartement waar hij vijftig jaar zou blijven wonen.

Tot veler verrassing ging hij in de haven werken. Ab had een groot lichaam en was beresterk, geen boomstam was hem te zwaar. In z'n vrije tijd volgde hij colleges Slavische talen aan de universiteit, hij at daar ook in de mensa. Tentamens mocht hij niet doen, want hij had immers niet de vereiste vooropleiding. Hij genoot van de colleges van professor Bezemer. Taal was zijn ding, dat was wel duidelijk.

Zo kwam hij in contact met het Meertens Instituut dat toen nog het Dialectenbureau heette. Ze hadden wel een studentenbaantje voor hem. Met medewerkers trok hij de provincie in en ook naar België en Frans-Vlaanderen en zorgde ervoor dat de gesprekken met lokale mensen, in het plaatselijke dialect én de volksliedjes goed op de band kwamen te staan; die tikte hij vervolgens op het bureau uit, altijd even secuur.

Redactie Trouw

Dat was hij ook op de redactie van Trouw waar hij vanaf midden jaren zestig de telexen van de persbureaus scheurde en rondbracht bij de deelredacties en de verslagen uittikte van de correspondenten en redacteuren die zij 'op steno' hadden gezet. Daar zat geen fout in en als de zinnen niet goed liepen of taalkundig niet klopten, verbeterde Ab ze alvast.

Tekst loopt door onder de foto

Ab Spaargaren in het telexhok, waar de telexen van de persbureaus werden verzameld en gesorteerd. Beeld X

Bij het rondbrengen van de kopij kon Ab niet nalaten er commentaar op te geven: "Nou, die Reagan maakt er ook een potje van". Had hij maar dienst gehad op vrijdag 28 februari 1986, dan had Trouw in de zaterdagkrant kunnen melden dat de Zweedse premier Olof Palme was vermoord. Ab waarschuwde de redactie altijd als er nieuws was. Hij bleef tot diep in de nacht op de krant. En daarna bracht hij de kersverse Trouw op zijn fiets met de oranje fietstassen naar kroegen in de binnenstad.

In 1986 werd Ab op zijn fiets geschept door een bestelauto. De politie belde zijn zus: "Kunt u uw broer komen identificeren, dan kan hij de zak in". Maar Ab ging niet dood. Hij lag wel geruime tijd in coma en liep hersenschade op, en een lang revalidatietraject volgde. Tot zijn grote opluchting mocht hij na ruim een jaar terugkomen bij de krant; Trouw was alles voor hem. In 1996 ging hij met de vut.

Door dat ongeluk werd hij misschien nog wel excentrieker dan hij al was. Hij was een sociaal voelend mens die op bezoek altijd met een cadeautje aankwam: bloemen, een plant, een boek, en natuurlijk een krant. Maar hij was ook eigenzinnig en trok zich er niks van aan hoe mensen over hem dachten.

Zijn hele leven bleef Ab vrijgezel, onbedoeld, want hij had graag een vrouw getrouwd en een gezin gesticht. Tot twee keer toe liep een relatie tot zijn grote verdriet mis. De eerste keer bleek de vriendin een fors drankprobleem te hebben. Zijn tweede liefde, Elly, leerde hij kennen via een Mini-advertentie in Trouw. Zij was weduwe en moeder van twee kinderen. Ze was zwaar depressief. Tot ontsteltenis van Ab werd ze Jehova's Getuige en mocht vervolgens niet met een andersgelovige omgaan. Ze bleven nog wel (telefonisch) contact houden, maar een jaar geleden liet Elly hem weten dat hij maar niet meer moest bellen. Dat was een dreun voor hem.

Tekst loopt door onder de foto

Ab op het volkstuincomplex aan de Amstel waar hij graag kwam. Beeld X

Inmiddels had hij nog meer tegenslagen moeten incasseren, hij was een echte pechvogel. Ab kreeg nog twee zware fietsongelukken, de laatste ruim twee jaar geleden. Hij hield er een evenwichtsstoornis aan over. En door een valpartij raakte zijn schouder zwaar beschadigd waardoor hij nauwelijks meer kon schrijven. Bovendien werd op last van de huisbaas zijn huis ontruimd. Hij kon weliswaar naar een seniorenwoning in de buurt, maar daar is hij amper geweest, want hij kon niet meer op zichzelf wonen. Zijn ongetrouwde broers, de tweeling, namen hem in huis in Aalsmeer en installeerden een traplift voor hem. Ook daar stapelden de kranten, weekbladen en boeken zich op, want Ab kon nooit wat weggooien.

Half november kreeg Ab een blaas- en een longontsteking. In het ziekenhuis knapte hij zienderogen op. Maar in het revalidatiecentrum kwam de benauwdheid terug. Hij moest opnieuw naar het ziekenhuis. Op de ochtend van zijn sterfdag at hij nog wat yoghurt en ging weer slapen. Toen de verpleegkundige na haar ronde bij Ab terugkwam, was hij dood.

In Naschrift beschrijft Trouw het leven van onlangs overleden bekende of heel gewone mensen. Een tip voor Naschrift? Mail naar naschrift@trouw.nl Of per post naar Trouw/Naschrift, postbus 859, 1000 AW Amsterdam

Lees hier meer afleveringen van Naschrift

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden