Ab Baars intens en eigenzinnig in opdrachtwerk

Eric van der Westens 'Music For Double Orchestra' wordt vanmiddag uitgezonden op Radio 4 om 16 uur. Vanavond komen op Radio 4 vanaf 20 uur aan bod Alvin Battiste's Jazztronauts, het Ab Baars Tientet en David Murray & Bobby Bradfords 'Tribute to John Carter'.

De in 1929 in Forth Worth, Texas, geboren Carter overleed anderhalf jaar geleden. Het komt niet vaak voor, dat een jazzfestival in het teken staat van een persoon. In de Groningse Oosterpoort was dat het afgelopen weekeinde het geval. 'Hommage aan John Carter' luidde de ondertitel van deze marathon. Een aanzienlijk deel van de gespeelde muziek had direct of indirect te maken met John Carter; zijn muzikale genie als jazzklarinettist en componist blijft dus bewaard.

Het oeuvre van Carter bezit niet de dimensies van het muzikale nalatenschap van Duke Ellington of Thelonious Monk. In zijn muziek combineerde hij nadrukkelijk technieken uit de avantgarde met invloeden uit zowel de jazztraditie en Afro-Amerikaanse muziek, als uit de Europese gecomponeerde muziek.

Mede hierdoor is hij een van de belangrijkste (jazz)componisten van deze eeuw. Met name zijn vijf suites tellende 'Roots & Folklore: Episodes in the Development of American Folk Music', waarvan Carter vlak voor zijn dood het laatste deel voltooide, vormt een mijlpaal in de Amerikaanse eigentijdse muziek.

Niet minder belangrijk was Carters rol voor de herwaardering van de klarinet in de jazz. Decennia lang leed het instrument onder het halfzachte imago dat Benny Goodman het gegeven had. Carter wijdde zijn hele leven aan de klarinet. Hij beheerste het als geen ander en deelde zijn kennis met tal van getalenteerde jonge musici, waaronder de Nederlander Ab Baars.

Dankzij een compositieopdracht van de NOS-radio, die het hele festival opnam, kon Baars op de Jazzmarathon zijn hernieuwde tientet presenteren. De eigenzinnige muziek die de Amsterdammer voor deze groep schreef, zou vast Carters goedkeuring wegdragen.

Zonder zijn voorkeuren ook maar een moment te verloochenen, schreef Baars muziek met eenzelfde intensiteit en eenzelfde brede muzi4kale instelling als die van zijn leermeester. Ademloos luisterde het publiek naar het ontroerende klarinetduo Baars/Michael Moore. Zo omfloerst als de laatste speelde, zo scherp en uitdagend klonk Baars.

In Eric van der Westens 'Music for a double orchestra' (voortgekomen uit de tweede compositieopdracht van de NOS) was Carter slechts aanwezig in de hoedanigheid van drie saxofonisten die dubbelden op klarinet. Het belangrijkste van Van der Westens muziek was niet zozeer de knappe gelaagdheid, de gedegen arrangementen of de getoonde groei als componist.

Nee, het belang van dit concert lag in de kwaliteit van de twaalf musici die de leider voor deze gelegenheid aan zich had weten te binden: musici die meer kunnen dan partituren uitvoeren. In hun vertolking van Van der Westens noten voegden trombonist Willem van Manen, altist Paul van Kemenade, tenorist Dick de Graaf, pianist Jeroen van Vliet, drie strijkers en een dubbele ritmesectie hun ervaring en inlevingsvermogen toe aan de ideeen van Baars.

In de meeste andere groepen legde de aanwezigheid van de (bas)klarinet een verbinding met John Carter. Hoewel er in de Oosterpoort geen composities van Carter werden gespeeld, was zijn invloed in veel gevallen duidelijk hoorbaar. De van zijn groep Eight Bold Souls bekende saxofonist Edward Wilkerson gaf als eerste in zijn compositie 'Light on path' een persoonlijk, sober en sonoor klarinet-eerbetoon aan Carter. Andere klarinettisten volgden.

Alvin Battiste - jaren geleden met Carter, David Murray en de van Duke Ellington bekende Jimmy Hamilton de groep Clarinet Summit - bestrijkt in zijn spel de jazzgeschiedenis vanaf New Orleans tot aan de freejazz van John Coltrane. Op de Jazzmarathon gaf deze (tot voor kort) 'musicians' musician' met zijn Jazztronauts een swingend pleidooi voor de veelzijdigheid van de jazz.

In nummers als 'Side steps' en 'Waiting for Thelonious' vormden vette, funky basnoten, opzwepende salsaritmes, mainstream jazz en gewaagde improvisaties een aangenaam geheel. Als enige op het festival herdacht Battiste ook de vorige week overleden meesterslagwerker Ed Blackwell. In 'Banjo Noir' werd diens voorkeur voor razendmoeilijke combinaties van Cajun- en jazzritmes knap uitgewerkt door de nog tamelijk onbekende Herman Jackson. De razendenthousiaste zaal kon maar niet genoeg krijgen van Battiste's Jazztronauts.

Zo inspirerend als de Jazztronauts speelden, zo mat klonk de 'Tribute to John Carter' van de groep van saxofonist David Murray en trompettist Bobby Bradford. Ondanks de intieme band, die beiden met de klarinettist hadden, gaven ze in alle opzichten een matig concert. En de ene keer dat Murray zijn basklarinet pakte, leek hij weinig gemotiveerd. Carter zou er niet blij mee zijn geweest.

Dat zou hij ongetwijfeld wel zijn geweest met het spel van de jonge Newyorkse klarinettist Don Byron, eerst in zijn eigen kwintet, later in het kwartet van zijn slagwerker Ralph Peterson.

Zowel Byrons instrumentbeheersing als compositorische vaardigheden zijn uitzonderlijk. Bovendien vertoeft hij - meer dan de andere artiesten op deze Jazzmarathononmiskenbaar met beide benen in het heden. Hoewel hij wel degelijk met respect voor de traditie gebruikmaakt van aloude stijlelementen, incorporeert hij in zijn muziek bovenal uiterst verrassend aspecten uit de eigentijdse (populaire) muziek. In 'Tuskegee experiment', het titelstuk van Byrons meest recente cd, vormden joodse klezmer, net niet oubollige dixieland, jankende heavy metal en opzwepende Newyorkse funk een overtuigende mix.

Dat de toekomst van de klarinet in de jazz goed zit, maakte dit druk bezochte festival meer dan duidelijk. John Carter hoeft zich daar in zijn graf geen zorgen over te maken. Ook over zijn muzikale erfenis hoeft hij dat niet. In zijn muzikale denken en in zijn drang om de taal van zijn instrument verder te ontwikkelen, toonde Don Byron zich een ware opvolger van Carter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden