'Aartsvader Mozes heeft nooit bestaan'

Van onze kerkredactie AMSTERDAM - 'De aartsvader en wonderman Mozes, die de Rode Zee in tweeën spleet en op de berg Sinaï de tien geboden ontving van God, heeft in het geheel niet bestaan. De vijf Mozesboeken zijn pure fictie. Voor de literaire figuur Mozes heeft de historische figuur Amenmesse model gestaan - een jonge Egyptische farao.'

Met deze theorie, gebaseerd op archeologische vondsten, haalt de Duitse egyptoloog Rolf Krauss het historische fundament onder de eerste vijf boeken van het oude testament vandaan. 'Hij slaat met een sloophamer tegen de Pentateuch', vindt het Duitse weekblad Der Spiegel, dat ontvouwt hoe Rolf Krauss tot zijn theorie is gekomen.

Bijna alle bijbelonderzoekers, zegt Der Spiegel, accepteren inmiddels dat de basis van het Oude Testament pas is ontstaan na de Babylonische ballingschap van 587 voor Christus. Het Exodus-verhaal en de 'sage' van het imperium van koning David zouden een retrojectie zijn van de eigen dromen over een grootmacht in het verleden.

Krauss sluit zich bij deze visie aan. Zijn stelling is dat de auteur van de vijf Mozes-boeken, 'Jahwist' genoemd, een jood was van na de ballingschap, die de voorgeschiedenis van zijn volk heroïseert, er eenheid in aanbrengt en haar fictief in het verleden verlengt. Uit diep heimwee verzon de Jahwist een glorieuze oergeschiedenis van zijn volk, dat, uitverkoren door de Heer, het heilige land in bezit neemt. Zo opgevat is de Pentateuch dus een soort propagandaverhaal dat de politieke ellende waarvan werkelijk sprake was moest compenseren.

Vanwege dat (propaganda)doel, aldus Krauss, heeft de schrijver een hooggeplaatste historische persoonlijkheid als verpakking gezocht voor de hoofdfiguur uit zijn Exodus-verhaal. Volgens Krauss heeft Jahwist Amenmesse uitgekozen als model voor deze heldenrol. De bewijskracht van zijn hypothese ontleent hij aan details.

In de bijbel zijn weinig feitelijke gegevens over Mozes te vinden, maar in buitenbijbelse Mozes-legenden treedt hij duidelijker naar voren. Bij Philo en Josephus Flavius bijvoorbeeld wordt hij beschreven als een 'Egyptische prins', die wegens een heftige strijd om de troon zijn vaderland moet verlaten. Er wordt bij vermeld dat Mozes' ouders elkaars tante en neef zijn.

De gelijkenis met Amenmesse is inderdaad frappant: deze jonge farao pleegt een staatsgreep tegen zijn vader Seti II en laat zich in Thebe tot tegenkoning uitroepen. Na een bloedige machtsstrijd moet Amenmesse het land verlaten. En, óók de ouders van Amenmesse, Seti en Tachat zijn, net als Mozes' ouders, neef en tante van elkaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden