Review

Aardig zijn voor andermans kinderen

Enid Blyton, the biography by Barbara Stoney ,uitg. Hodder & Stoughton, Londen ISBN 0 340 56805 4, 266 pag. prijs f 64,90.

De success story duurt, 24 jaar na Enids dood in 1968, voort. In 1974 schreef Barbara Stoney een biografie over haar. Een echt Engelse biografie over een heel Engelse dame. Veel aandacht voor gardening dus. En voor de liefdadigheid, waartoe Enid haar lezers opriep, en die zij met veel enthousiasme zelf bedreef.

Ook huisdieren komen ruim aan bod, met name de zwartwitte kortharige foxterrier Bobs. In september 1929, als Bobs drie jaar is, begint Enid Brieven van Bobs te schrijven, elke week een hele pagina voor kinderen in het blad Teachers' World. Jarenlang gaat ze daarmee door, ook als Bobs allang dood is.

Schrijvend fenomeen

Nu is er een herdruk verschenen van de biografie. Een speciale herdruk, meldt de achterflap, met 'nieuwe informatie over de continuing story van een uitzonderlijk schrijvend fenomeen'.

Enid werd geboren in 1897. Ze leek op haar vader: donker haar, oplettende bruine ogen, fijnbesnaard en gretig om te ontdekken wat het leven te bieden had. Vader en dochter trokken veel met elkaar op, hij leerde haar piano spelen, stond erop dat ze elke dag een uur oefende, want hij was er vast van overtuigd dat ze later pianiste zou worden.

Met haar moeder, nogal stug en helemaal niet kunstzinnig, had Enid veel minder contact. Haar vader moedigde dat ook volstrekt niet aan: de echtelieden groeiden tijdens Enids kinderjaren steeds verder uit elkaar. Toen Enid dertien was, vertrok haar vader en ging leven met een andere vrouw.

Dat was een schok die Enid nooit zou verwerken. Ze reageerde erop door weg te vluchten in de fantasie. En dat zou ze haar hele leven blijven doen als er Iets Moeilijks was, is de stelling van Barbara Stoney in 1974.

Onveranderd komt die stelling in 1992 terug. Sterker nog: de hele levensbeschrijving is precies hetzelfde gebleven. Geen nieuwe getuigen, geen nieuwe documenten, geen nieuwe bijdragen aan de discussie of Enid Blyton goede of alleen maar razend populaire boeken schreef.

Productie

In ieder geval schreef ze er veel. Heel veel. Zelfs in de oorlog, toen er gebrek was aan papier, werden haar boeken in grote oplagen gedrukt. In 1942 schreef ze 18 boeken. In 1944 22! In de jaren vijftig ligt haar gemiddelde jaarproduktie zelfs boven de dertig. Daarnaast schreef ze gedichten en een wekelijkse column over ditjes en datjes in haar dagelijks leven in 'Teacher's World'.

Een column uit de oorlogstijd, ze woonde toen met haar gezin in Green Hedges, een zelf verdiend sprookjesachtig Engels landhuis met een geweldige tuin: 'Wij hebben een kleine ondergrondse schuilplaats in onze tuin . . . Gillian en Imogen noemen het ons 'konijnehol' . . . Als de sirenes gaan, zijn ze zo gehoorzaam als soldaten en doen precies wat ze moeten. Ik weet zeker dat jullie dat ook doen . . .' En ze spoorde haar lezertjes aan om, net als haar dochter Gillian, groente te gaan verbouwen in hun tuin in plaats van bloemen, als voorraad bij een eventuele hongersnood.

Honderden brieven kreeg ze elke week, die ze als het even kon zelf beantwoordde. Na enige jaren gaf ze dat streven op, maar ze beloofde haar lezers dat ze voor elke onbeantwoorde brief een penny in een potje zou doen voor het Kinderziekenhuis in Londen.

Huwelijk

Dat liep op tot een flink bedrag, jarenlang. Bij al haar drukke werk was Enid dus nog getrouwd ook. Eerst met

Hugh Pollock, met wie ze twee dochters kreeg. Dit huwelijk

strandde na zestien jaar in 1940. Hoe de liefde doodliep reconstrueert Barbara Stoney aan de hand van getuigenverklaringen. Maar wat er precies gebeurd is, weet niemand: dat was Iets Moeilijks, dus daar schreef of praatte Enid niet over.

Haar tweede man was Kenneth Darrell Waters, een chirurg, trots als een pauw op zijn succesvolle vrouw, vol zorg voor haar en voor zijn stiefdochters. Overigens maakte het huwelijk de schrijfster niet tot huisvrouw. Ze had een kokkin, een dienstbode, een chauffeur annex tuin en klusjesman en, tot de dochters naar kostschool gingen, een kindermeisje. Veel hinder had ze zo niet van haar gezin.

Al deze zaken staan in de biografie van 1974 en in de herdruk van 1992 staan ze er nog precies zo, geillustreerd met dezelfde foto's. Hoe immens het succes van Enid Blyton ook was, in de loop van de tijd kwam er ook steeds meer kritiek op haar werk. In de jaren zeventig bereikte die haar hoogtepunt, toen maatschappijhervormers racisme, seksisme, superioriteit van de hogere standen en te weinig alledaagse werkelijkheid ontdekten in haar boeken. Maar die kritiek pareerde Blyton zelf al in een vroeg stadium met de opmerking dat ze zich niks aantrok van critici boven de twaalf.

Sinds er geen nieuwe inzichten zijn toegevoegd aan deze litanie, is die discussie weer geluwd, en in haar nieuwe boek gaat Barbara Stoney er dan ook niet dieper op in dan in 1974.

Niet een, maar de

Wat is er dan nieuw aan de herdruk? In ieder geval de titel. Enid Blyton. A Biography by Barbara Stoney is gepromoveerd tot: Enid Blyton. The Biography. En verder heeft Stoney er een slothoofdstuk aan toegevoegd. Daarin wijdt ze een alinea - en ook niet meer dan dat - aan een boekje dat Imogen Smallwood in 1989 publiceerde. Imogen, Enids jongste dochter, schreef in A Childhood at Green Hedges een nogal bitter portret van haar moeder.

Enid had nauwelijks aandacht voor haar dochters. Eigenlijk was ze veel aardiger voor andere kinderen dan voor die van haarzelf, schrijft Imogen jaloers. Als er kinderen aanbelden om een handtekening, nodigde Enid hen wel eens binnen uit, n de mooie salon, waar Imogen en Gillian nooit mochten komen.

Imogen had beter een goede therapeut kunnen opzoeken in plaats van zo'n rancuneus boekje over haar moeder open te doen, schreef Anke Manschot in 'Opzij'. Maar Imogen verschafte zichzelf een therapeut, toen ze haar boek opdroeg aan . . . 'Barbara Stoney die de kast opendeed waarin mijn familie zat en mij mensen liet zien in plaats van skeletten'. Hoe reageerde de biografe op deze ongelukkige publikatie?

Barbara Stoney heeft haar woorden op een goudschaaltje gewogen. Met het schrijven van A Childhood at Green Hedges heeft Imogen zich, volgens Stoney 'bevrijd van veel bitterheid en ongelukkige gevoelens over haar leven in die tijd - gevoelens die ze moeilijk aan mij kon meedelen toen ik onderzoek deed voor haar moeders biografie.'

Gillian, Enids oudste dochter, had kennelijk minder problemen met haar moeder. Zij koos Barbara Stoney om de biografie van haar moeder te schrijven, kon zich geheel vinden in het resultaat, en schreef er een enthousiast voorwoord voor.

Het is interessant om te zien hoe Stoney in dezelfde uitgewogen alinea zowel Imogen 'rehabiliteert', als de zussen tot elkaar brengt: 'Gillian bewaart gelukkigere herinneringen, hoewel zij ook vindt dat Enid het bij tijden zo druk had met (. . .) " een moederfiguur te zijn voor de kinderen van de wereld" dat ze niet altijd aandacht had voor de behoeften van die van haarzelf.'

Gelukkig eindigt het verhaal toch een beetje als een sprookje: 'Gillian en Imogen zijn nu allebei directeur van Darrell Waters Limited en zijn actief betrokken bij het runnen van het bedrijf dat nog steeds alle boeken van hun moeder beheert.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden