AAP EN ADAM

Vooruit dan maar. Als een bekrompene van geest zo nodig een eenduidig antwoord wil op de vraag: stamt de mens af van de aap of van Adam, dan kies ik onvoorwaardelijk voor Adam. Deze eerste mens treedt tenminste op in een verhaal dat met zijn verloren paradijs, inclusief de verleiding van Eva, tot op de huidige dag tot de verbeelding spreekt. De evolutietheorie daarentegen lijkt zich als verhaal toch vooral te moeten redden met enkele gortdroge feiten, zoals de datering van het eerste eencellige wezen, de amoebe, 3,2 miljard jaar geleden, de eerste rechtoplopende aapmens Lucy in Ethiopië, 3,5 miljoen jaar geleden, tot de grotschilderingen van Lascaux in de Dordogne, waar - hiep, hiep, hoera - de Cro-Magnon mens zo'n 20 000 jaar geleden de eerste overtuigende sporen in de vorm van surrealistische jachttaferelen blijkt te hebben nagelaten.

WILLEM BREEDVELD

Dat neemt niet weg dat het CDA/PvdA-kabinet-Lubbers een merkwaardige black-out moet hebben gehad toen het in 1991 besloot de evolutietheorie te schrappen uit het eindexamen voor Havo en VWO en het aan de scholen zelf overliet wat zij er verder mee willen doen; weliswaar als verplicht onderdeel van het schoolonderzoek. Maar wat men ook van deze theorie vindt, het is wel wetenschap die volgens de Koninklijke Nederlandse akademie van wetenschappen (KNAW) “essentieel is voor een goed begrip van biologische kennis”. Men kan er daarom alle begrip voor hebben dat de Kamerleden Lambrechts en Bakker (beiden D66) er dezer dagen voor gepleit hebben de evolutietheorie weer in het eindexamenpakket op te nemen.

Waarom verwees PvdA-minister Ritzen, Charles Darwin eigenlijk naar de prullenbak? Hij deed dat op advies van de Onderwijsraad, die meende dat identiteitsgevoelige onderwerpen uit het pakket moesten worden geschrapt. Maar zo blijft er van een vak als geschiedenis geen spaan over en dient menskunde de mens uitsluitend als een onzijdig wezen te beschrijven en mag zij in geen geval onthullen dat, anders dan de Schrift vermeldt, de man net zoveel ribben heeft als de vrouw.

Ritzen zal dus wel andere motieven hebben gehad. Hij zal zich problemen hebben willen besparen met het CDA, dat ten onrechte meende dat met deze kwestie de vrijheid van onderwijs in het geding was. Hadden de fundamentalisten in de VS niet geëist dat naast de evolutietheorie ook het scheppingsverhaal in het eindexamenpakket diende te worden opgenomen: een onbedorven ziel moet kunnen kiezen, aap of Adam. In 1981 werd in Arkansas zelfs een wet met deze strekking aangenomen.

Misschien ook heeft Ritzen gedacht dat de evolutietheorie meer is dan alleen maar wetenschap. Het is ook een soort religie. Zij behelst het geloof in (biologische) vooruitgang; het is een verhaal over het ontstaan van de mens en kan zelfs beschouwd worden als een alternatief voor het christendom. Tot zover zal Ritzen er geen probleem mee hebben gehad. Vervelender vond hij echter dat je op grond van de evolutietheorie met zeldzaam gemak de struggle for life met zijn bijbehorende verschillen op alle mogelijke terreinen kan accepteren en wel als een noodzakelijke voorwaarde voor vooruitgang; zo kom je al gauw uit bij de zegeningen van de vrije markt en het onversneden liberalisme. Toch maar schrappen, vond Ritzen daarom.

Inmiddels stellen biologen zich heel wat bescheidener op. De evolutie, zo leert de biologie thans, heeft doel noch richting. Het geloof in biologische vooruitgang is meer ideologie dan wetenschap. Slechts een enkeling ziet meer in de evolutietheorie, zoals de filosoof Michael Ruse, die er zelfs niet voor terugdeinst ethiek als produkt van de evolutie te beschouwen. Onze hooggeprezen ethiek is een illusie, zegt hij, “ons opgedrongen door onze genen. (. . .) Het hebben van een moraal is biologisch gezien net zo essentieel als het hebben van een penis” (in Intermediair van 9 juni).

Maar om nou vanwege deze enkeling een examenverbod op de evolutietheorie af te kondigen? Aap en Adam te verbannen? Wetenschap en geloof zo makkelijk door elkaar te klutsen? Dat kan eenvoudig niet waar zijn. Dat is Nederland op zijn smalst.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden